Hormoon progesteron jaagt spermacel naar eicel bij bevruchting

Progesteron, een geslachtshormoon dat vrijkomt uit een eicel, zet een naderende spermacel aan tot een formidabele eindsprint. Een groep onderzoekers van de University of California in Berkeley heeft een receptor geïdentificeerd op menselijke spermacellen die verantwoordelijk is voor deze reactie (Science, 18 maart).

Zodra het hormoon progesteron aan deze receptor bindt, breekt het een vetmolecuul af, waardoor op zijn beurt een calciumkanaal in de celmembraan wordt ontgrendeld. Dat resulteert in een ‘hyperactiviteit’ van de spermacel en de activering van enzymen in de kop van de cel. Dat is waarschijnlijk de laatste stap die nodig is voor een spermacel om een eicel binnen te dringen en de bevruchting tot stand te brengen.

De onderzoekers speculeren dat een storing in dit mechanisme weleens de oorzaak zou kunnen zijn van mannelijke onvruchtbaarheid. Nu kan de arts de oorzaak daarvan bij vier op de vijf mannen die dit overkomt niet achterhalen. En, schrijven de onderzoekers, met het blokkeren van de ontdekte progesteronreceptor zou een anticonceptiemiddel ontwikkeld kunnen worden dat werkt bij mannen en vrouwen. De praktijk leert dat dit niet eenvoudig is.

De ontdekking is toch wetenschappelijk van belang, omdat hiermee een nieuw soort receptor is ontdekt voor geslachtshormonen. De bekende receptoren voor geslachtshormonen liggen diep in de cel in de kern en daardoor duurt het vaak even voordat blootstelling aan een hormoon effect heeft. Maar van de nieuwe receptor zitten er duizenden aan de buitenkant van de zweepstaart van een zaadcel. Als progesteron eraan bindt heeft dat binnen een seconde effect en schiet de spermacel vooruit.