Waarom er voor Rutte geen plaats was op het podium

De Turkse minister-president Ahmet Davutoglu, de voorzitter van de Europese raad, Donald Tusk (M) en de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker op de persconferentie na afloop van de Europese top. Foto ANP / Koen van Weel

EU-president Donald Tusk stond er; voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie stond er, de Turkse premier Ahmet Davutoglu stond er. Wie er niet stond was de Nederlandse premier Mark Rutte. Volgens het ingewikkelde bestuurlijke model van de Europese Unie was er vrijdagmiddag voor hem geen plaats op het podium van de grote perszaal in het gebouw van de Europese Raad waar de EU-regeringsleiders kort daarvoor een akkoord met de Turkse premier Davutoglu hadden bereikt over het stoppen van de vluchtelingenstroom naar Europa. 

Nederland is sinds 1 januari dan wel voor zes maanden roulerend voorzitter van de Europese Unie, maar dit geldt weer niet als de regeringsleiders aan zet zijn. Dan is de Pool Donald Tusk voorzitter en moet Nederland genoegen nemen met de makelaarsrol op de achtergrond. Dienstbaar maar niet zichtbaar. De Duits bondskanselier Angela Merkel had gistermiddag lovende woorden voor de hoofdrolspelers Tusk, Juncker en Davutoglu, maar Rutte met wie ze de afgelopen week toch zo nauw was opgetrokken noemde ze niet.

Toch was Nederland ook de laatste dagen volop betrokken bij het totstandkoming van het akkoord. En ook zal Nederland als tijdelijk voorzitter de komende tijd een belangrijke rol spelen bij de uitvoering van de afspraken. Zo reizen Nederlandse vertegenwoordigers dit weekeinde al samen met mensen van de Europese Commissie af naar Griekenland om te praten over de praktische uitwerking van het akkoord.

De voorbije weken is door Nederland op allerlei niveaus meegewerkt aan wat nu eindelijk echt de ‘deal’ mag worden genoemd. Al voor het pizza-overleg van zondag 4 maart toen op de Turkse ambassade in Brussel tussen Davutoglu, Merkel en Rutte de contouren van het akkoord van vrijdag werden opgesteld had de Nederlandse premier veelvuldig contact gehad met zijn Turkse ambtgenoot. Gesprekken die volgens Rutte soms ,,enorm de diepte’’ in gingen: tot en met in welke westkustplaats de politie het voor het zeggen heeft of de gendarmerie in Turkije. ,, We gaan behoorlijk de details in tegenwoordig’’, zei Rutte twee weken geleden op zijn gebruikelijke persconferentie na afloop van de ministerraad.

Een andere vaste gast aan de telefoon was de Griekse premier Tsipras die met de bekende opgewekte toon van Rutte te horen kreeg dat hij toch beter de buitengrenzen moest bewaken om vluchtelingen en migranten tegen te houden. En natuurlijk had hij begrip voor de enorme opgave die dat met zich meebracht. ,,Jij kunt er ook niets aan doen dat je op de kaart ligt waar je ligt’’, zei hij tegen Tsipras.

De afgelopen week waren de Nederlanders samen met de Europese Commissie vooral in de weer om de juridische hindernissen glad te strijken. Was het terugsturen van vluchtelingen naar Turkije wel in overeenstemming met de internationale verdragen. Reden voor minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders om hoge commissaris voor de vluchtelingen de Italiaan Filippo Grandi, die hij nog kent uit zijn eigen VN-tijd te benaderen. Alles werd in Den Haag voorbereid door het speciale ministeriële kernteam waarin behalve Rutte en Koenders ook nog vice-premier Lodewijk Asscher (PvdA), staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Vreemdelingenzaken, VVD) en minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) zitting hadden

Veel contact had Rutte ook met EU-president Tusk. In de Europese rangrorde is hij weliswaar toch de belangrijkste maar voor de ‘input’ is hij in belangrijke mate afhankelijk van de Europese Commissie en vooral ook de hoofdsteden van de direct betrokken landen. Daarvoor moet hij leunen op het roulerend voorzitterschap; Nederland in dit geval.

En het was dan ook Rutte die vrijdagmorgen naast Tusk aanschoof bij het werkontbijt met de Turkse premier Davutoglu die bij de croisantjes de resultaten van het onderlinge beraad van de EU-regeringsleiders te horen kreeg. Dat moment van Rutte staat in elk geval op de foto.