Vluchtelingendeal: EU akkoord, nu Turkije nog

Turkije moet van EU werken aan beter asielsysteem.

Foto AP

De 28 Europese regeringsleiders zijn het donderdagnacht eens geworden over de voorwaarden waaraan een eventuele deal met Turkije over vluchtelingen moet voldoen. Vrijdag ontmoeten ze de Turkse premier Ahmet Davutoglu, om het akkoord definitief af te ronden.

Davutoglu liet vrijdagochtend bij aankomst op de top in het midden of hij een positieve uitkomst verwacht. Wel benadrukte hij dat de deal niet voor Turkije zou worden gesloten, maar voor vluchtelingen.

„De EU en Turkije hebben hetzelfde doel: Syrische vluchtelingen helpen.”

De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei dat de onderhandelingen vrijdag „niet gemakkelijk” zullen zijn. De Franse president François Hollande zei „geen garantie op een goede afloop” te kunnen geven.

EU-leiders hielden zich donderdag, op de eerste dag van de top, onder meer bezig met de vraag of de overeenkomst strookt met Europese en internationale verdragen. Volgens de nieuwe afspraken kan Griekenland straks iedereen die ‘irregulier’ binnenkomt, terugsturen naar Turkije – Davutoglu deed dit onverwachte aanbod vorige week tijdens een eerdere top. Terugsturen is juridisch mogelijk op voorwaarde dat vluchtelingen dezelfde rechten in Turkije genieten als in Griekenland. Maar Turkije zou zich verzetten tegen het verder opwaarderen van zijn asielsysteem.

Ook willen de EU-leiders niet dat de deal uitmondt in ‘collectieve uitzettingen’ – dat is in strijd met het VN-vluchtelingenverdrag. Ze willen daarom nadrukkelijk vermeld zien dat elke vluchteling in Griekenland kan rekenen op een ‘individuele behandeling’ en, voordat er tot uitzetting wordt overgegaan, in beroep kan gaan. Om dit voor elkaar te krijgen heeft Griekenland mogelijk vierduizend extra functionarissen nodig, van rechters tot tolken. Voor een belangrijk deel zullen die uit de rest van de EU moeten komen.

Een andere belangrijke vraag die de EU-leiders bezighoudt: wanneer gaat de deal in? Te lang wachten kan een ‘aanzuigende werking’ hebben: vluchtelingen zullen de Egeïsche Zee nog snel willen oversteken zolang ze niet worden teruggestuurd.

Gaat de deal meteen in, zoals Nederland wil, dan is de vraag of Griekenland er wel klaar voor is.

In ruil voor het terugnemen van vluchtelingen en economische migranten eist Turkije onder meer dat de EU-visumplicht voor Turken al in juni wordt afgeschaft. EU-leiders willen dit alleen doen als Turkije aan alle 72 criteria voldoet, zoals de invoering van biometrische paspoorten.