Niemand krijgt judoka’s op één lijn

De technisch directeur stapt op, bestuurslid Deborah Gravenstijn ligt onder vuur. In het Nederlandse judo is de anarchie compleet.

Deborah Gravenstijn (links), bestuurslid bij de judobond, wordt verweten een persoonlijke vete met de opgestapte directeur Henry Bonnes uit te vechten. Foto Bas Czerwinski/ANP

Een buiging naar de tatami, een buiging naar de tegenstander, eentje naar de scheidsrechters ook. Respect in de dojo is een groot goed. Maar daarbuiten gaat het er hard aan toe. Het Nederlandse judo is versnipperd, met allerlei belangengroepen verenigd in vier Judo Topsport Steunpunten (JTS): Haarlem, Rotterdam, Eindhoven en Heerenveen. Rivaliserende vechtjassen met het hart op de tong. Judoka’s schuwen de confrontatie niet.

Deze week is het niet anders. Maandag: technisch directeur Henry Bonnes vertrekt. Een dag later stapt bestuurslid Wouter de Kruif op. Waarom precies blijft vaag. Beiden zeggen geen vertrouwen te hebben in de gang van zaken op het bondsbureau in Nieuwegein, waar de grote beslissingen worden genomen. Beslissingen waarover al sinds 2013 wordt gesteggeld en waardoor al eens een technisch directeur, Ben Sonnemans, moest opstappen.

Bonnes, een man uit de bankenwereld die ondernemer werd maar met nul ervaring in het judo, volgt Sonnemans in september 2014 op. Aanvankelijk als directeur ad interim voor een half jaar. Maar Bonnes, die geen makkelijke opdracht heeft, bevalt. Hoofdpijndossier is ‘centralisatie’ van de judoka’s naar nationaal sportcentrum Papendal, een plan in 2012 bedacht door de judobond en sportkoepel NOC*NSF. Het idee is dat een centraal judopunt olympisch eremetaal gaat opleveren.

Het is aan Bonnes om dat omstreden plan tot een goed einde te brengen. Hij voert 125 gesprekken met judoka’s en hun familie over de gang naar Papendal. Het zijn geen makkelijke gesprekken, want de centralisatie verandert veel. Judoka’s met hun carrière nog in het verschiet zullen naar Arnhem moeten verhuizen. Er zijn judoka’s die zich hebben ingeschreven voor een studie in Nijmegen, judoka’s die bezig zijn een huis te kopen in de buurt van Papendal, judoka’s die hun baan al hebben opgezegd. „De keuze die iedereen een maand geleden kreeg was heel hard”, zegt Koen van Nol, voorzitter van judoclub Kenamju in Haarlem. „Of je stopt met judo, of je gaat naar Papendal.” Voor een groep judoka’s die hun sporen al hebben verdiend is het plan makkelijker te slikken. Zij gaan na de Spelen van dit jaar in Rio waarschijnlijk geen nieuwe olympische cyclus in en hoeven niet te verhuizen. Van Nol: „Jongens als Henk [Grol, red.] hadden ook geen zin in die centralisatie, maar hebben hun handtekening gezet om van het gezeik af te zijn.”

Woensdagmiddag sturen vijf van die judoka’s, onder wie Grol en Europees kampioene Kim Polling, een open brief aan Bonnes. Of hij alsjeblieft terug wil komen. En ook of bestuurslid Deborah Gravenstijn ‘in het belang van judoënd Nederland’ op wil stappen. Waar die opmerking precies op gebaseerd is, is voer voor speculatie. Gravenstijn, winnares van olympisch brons (2004) en zilver (2008), zou erin geslaagd zijn twee collega-bestuursleden achter zich te scharen om op die manier een meerderheid te krijgen en het vertrouwen in Bonnes op te zeggen. Ze zou dat hebben gedaan uit wraak. Gravenstijn onthoudt zich van commentaar.

In januari werd haar partner, Mark Earle, door Henry Bonnes ontslagen als hoofdcoach van het JTS in Eindhoven, waar Gravenstijn overigens door Earle zelf is aangesteld als krachttrainer. Earle zou zich tijdens een eindejaarsfeestje begin december 2015 in een Eindhovense kroeg onder invloed van alcohol hebben misdragen. Er wordt beweerd dat hij het met een van zijn judoka’s aan de stok kreeg, zoals ook in 1994 gebeurde toen Earle nog coach was van de Britse judoka’s. Destijds werd hij tijdelijk geschorst omdat hij zijn pupil Debbie Allen in haar gezicht zou hebben geslagen. Het Eindhovense verhaal „is enorm opgeblazen”, zegt Dennis Vonk, judotrainer uit Eindhoven. Tijdens het bewuste feestje nam hij Earle mee naar zijn huis en liet hem daar zijn roes uitslapen. „Ze hadden een meningsverschil, maar gevochten is er niet.”

Hoe het ook zij, voor Bonnes reden genoeg om Mark Earle op straat te zetten. „Niemand kent de precieze feiten”, zegt Henk Grol vanuit Japan, waar hij op trainingskamp is. „Het enige wat wij zien is de belangenverstrengeling tussen Deborah en Mark. Niemand is groter dan de sport. Henry heeft geen andere belangen. Dat is een betrouwbare man.”

Donderdagochtend komt er een tegengeluid van de groep jonge judoka’s, Europees kampioene onder 23 Juul Franssen daarbij, ook in de vorm van een open brief: ‘Wij konden ons niet volledig vinden in het beleid van Henry Bonnes en voelen ons niet gehoord in zijn manier van werken.’ Boodschap tussen de regels: zij staan wél achter het vertrek van Bonnes. Over Gravenstijn geen woord.

Ingewijden zeggen op anonieme basis tegen NRC dat de aanstelling van Gravenstijn als bestuurslid topsport van de judobond in mei vorig jaar omstreden was. Coaches hebben de bondsraad, die bestuursleden aanstelt, geadviseerd Gravenstijn niet aan te nemen vanwege de belangenverstrengeling met partner Earle.

Door de crisis is de centralisatie op Papendal voorlopig on hold gezet. Anarchie in het Nederlandse judo. Van respect is weinig over. De vraag is nu wie het moddergevecht ontstijgt.