Klimaat

De vervuilershemel is een mythe

Veel politici vrezen dat strenge milieuwetgeving slecht is voor de economie. Maar een onderzoek van de OESO, de organisatie van ge:industrialiseerde landen, trekt dat in twijfel.

Bestaat de vervuilershemel? Zeker, in ieder geval in het hoofd van veel beleidmakers en politici. De vervuilershemel kent amper milieu- of klimaatregels, waardoor het daar goed toeven is voor sterk vervuilende bedrijven.

Politici zijn vaak huiverig voor al te strenge milieuwetgeving, uit vrees dat hun industrie zijn heil zoekt in de vervuilershemel. Politici spreken graag van het creëren van een ‘level playing field’, een eerlijk speelveld met gelijke regels voor alle deelnemers. En ze pleiten voor het voorkomen van ‘carbon leakage’, het lekken van de uitstoot van broeikasgassen naar landen die het minder nauw nemen met de regels.

Maar klopt de hypothese van de vervuilershemel eigenlijk wel? Die vraag stelde de OESO zich, waarin geïndustrialiseerde landen samenwerken, in een vorige week verschenen rapport. Laten bedrijven zich daadwerkelijk leiden door milieubeleid.

Strenge milieumaatregelen

Dat hangt ervan af hoe je er naar kijkt. Strenge milieumaatregelen blijken de economie van een land als geheel niet te schaden, concluderen de onderzoekers Tomasz Koźluk en Christina Timiliotis. Ook al kan het zo zijn dat de zwaar vervuilende industrieën een land ontvluchten. Maar het gat dat daardoor ontstaat wordt meestal snel (meer dan) goedgemaakt door nieuwe, schonere bedrijven.

Anders gezegd: milieumaatregelen zijn geen grote drijfveer in internationale handelspatronen. Zeker niet als je ze vergelijkt met de gevolgen die liberalisering van de handel tussen landen hebben. Dat betekent overigens niet dat ze helemaal geen effect hebben:

‘An increase in the gap in environmental policy stringency between two trading countries does not have a significant effect on overall trade in manufactured goods. However, by changing the relative input prices, higher environmental stringency in a country is linked to a comparative disadvantage in ‘dirty’ industries, and a corresponding advantage in ‘cleaner’ industries.’

OESO-rapport over milieubeleid


De onderzoekers vergeleken de handelsbalans van 23 rijke landen en 6 opkomende economieën. In de periode tussen 1995 en 2008 verloren zwaar vervuilende industrietakken in landen als Denemarken, Duitsland en Zwitserland door steeds strengere milieumaatregelen zo’n 3 procent van hun exportwaarde. Daarentegen steeg de waarde van de vrijwel even grote schonere industrietakken met eenzelfde percentage.

In BRIICS-landen groeide de totale exportwaarde van vervuilende bedrijven met ongeveer 250 miljoen dollar (zo’n 3 procent), terwijl die van schonere bedrijven, die een veel grotere exportwaarde vertegenwoordigen, juist met 750 miljoen dollar (2,5 procent) daalde.

,,Milieubeleid beïnvloedt internationale handelspatronen domweg niet zo heel erg”, aldus OESO-econoom Catherine Mann tegen persbureau Reuters. ,,Regeringen moeten maar eens ophouden om ervan uit te gaan dat strenge milieuwetgeving hun export schaadt en meer aandacht besteden aan de winst die ze kunnen boeken uit innovatie.” Er is best reden voor Europa om zich zorgen te maken over zijn concurrentiepositie, maar niet vanwege zijn strenge milieubeleid.

Winnaars en verliezers

Waar winnaars en verliezers zijn, ontstaat ook strijd, schrijven de onderzoekers. Verliezende industrieën zullen alles op alles zetten om strengere maateregelen te voorkomen. Daar zit een risico is, schrijft de OESO:

As trade liberalisation proceeds, constituencies that fail to tighten environmental policies risk ‘artificially’ preserving the competitiveness of some “dirty” sectors, increasing future political economy pressures and negative environmental effects.

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.