De Republikeinse partij stort in

Trump is het gevolg, niet de oorzaak, zegt Republikeins historicus Kabaservice. „We zijn nu bijna een activistenplatvorm.”

Trump is te vergelijken met de populist Barry Goldwater, vindt historicus Kabaservice. Leden van de Ku Klux Klan steunden bij de Republikeinse conventie in 1964 de kandidatuur van Goldwater. Foto National Archive

Geoffrey Kabaservice is dezer dagen de wanhoop nabij. Hij maakt zich niet langer alleen zorgen om het voortbestaan van zijn eigen Republikeinse Partij, zegt hij. Het behoud van Amerika staat inmiddels op het spel, zo serieus neemt hij de opkomst van Donald Trump. „Ik heb een citaat van Benjamin Franklin in mijn hoofd, en dat blijft maar spoken.” Franklin, een van de founding fathers van de Verenigde Staten, vergaderde in 1787 over de Amerikaanse Grondwet.

„En, wat wordt het”, vroeg een vrouw, toen hij even naar buiten liep. „Een monarchie of een republiek?”

Franklin: „Een republiek. Als je die kunt behouden.”

Kabaservice is een Republikeins historicus. Een paar jaar geleden documenteerde hij in het boek Rule and Ruin de ‘systematische uitroeiing’ van gematigde krachten in zijn eigen partij. Daarbij werkt hij in Washington voor de organisatie waarin circa zeventig min of meer gematigde Republikeinen in het Congres zich hebben verenigd, Republican Main Street. Types als John McCain. Het zijn, dat is duidelijk, geen makkelijke tijden om Geoffrey Kabaservice te zijn.

De Republikeinse Partij staat volgens Kabaservice op instorten, en daarmee Amerika’s politieke stelsel. „Dat is paradoxaal. Want we hebben een meerderheid in het Congres, en we domineren de meeste staten. Maar er is jaren geleden een radicale ideologische koers ingezet, die gematigde krachten heeft weggejaagd, en de opkomst van Trump mogelijk heeft gemaakt. De Republikeinse Partij heeft lang succesvolle bestuurders afgeleverd, omdat we verschillende ideeën verenigden. Nu zijn we bijna een activistenplatform.”

Kabaservice vergelijkt Donald Trump met Barry Goldwater, de populist die in 1964 de partij op zijn kop zette. Goldwater was sterk tegen de Burgerrechtenbeweging, en verzilverde radicale sentimenten van witte zuiderlingen. Goldwater won de nominatie, maar verloor de presidentsverkiezingen van de Democraat Lyndon Johnson. „Sinds Goldwater is de partij kwetsbaar voor populisme vanuit de rechterkant. Er leeft een enorme woede, ook ingegeven door het feit dat Republikeinse leiders te veel beloven.”

Wat willen deze bewegingen bereiken met de partij zelf?

„Of het nu Goldwater, de Tea Party of Trump is, ze zijn niet echt geïnteresseerd in de Republikeinse Partij. Het gaat ze er niet om een grote, sterke partij te maken. De Tea Party was mede een reactie op de Bush-jaren. De oorlog in Irak zagen ze als teken van een te grote overheid, en de partij was deel van de Washington-elite. Trump gebruikt de partij meer als vehikel.”

Kan de partijelite, waar Trump zich tegen richt, hem nog stoppen?

„Er is geen elite meer. En als er nog een paar rondlopen die je het ‘establishment’ kunt noemen, zijn ze niet verenigd, en zeker niet meer gematigd. De culturele en politieke elite balde zich vroeger samen in het noordoosten. Dat leverde bestuurders op; redelijke politici. We zijn individualistisch geworden, en nihilistisch. Het land, maar de partij ook.”

Er is nog het wapen van de ‘contested convention’, als Trump niet aan 1.237 gedelegeerden komt. Is dat een realistisch scenario?

„Men onderschat hoe zwak de gevestigde orde is. Zo’n conventie wordt een chaos, en geen idee of het een gewenste kandidaat oplevert.”

Had de partijtop dan wel eerder iets kunnen doen?

„Ze hadden ideeën moeten ontwikkelen. In 2012 stelden we vast dat de partij zich moest openstellen voor migranten, jongeren, stedelingen. Anders zouden we het Witte Huis decennialang kwijt zijn. Het bleef bij woorden. Nu jaagt Trump iedereen weg, door Mexicanen en moslims te beledigen. Niemand zei iets, het gebeurde gewoon. Dat komt omdat ze er niets tegenover konden stellen.”

Veel woede van Trump-kiezers is juist tegen de gematigden gericht, omdat Washington verlamd is.

„Er is toch ook wel wat gebeurd. Het afgelopen jaar zijn er veel meer wetten aangenomen, er zijn weer begrotingen goedgekeurd. De overheid is niet op slot gegaan.”

Is een partijscheuring in dat scenario mogelijk?

„Het kan, maar het zou dom zijn. Er is geen enkele basis voor drie partijen in ons stelsel, het zou verlies voor iedereen betekenen. Je zult eerder zien dat veel Republikeinen de komende verkiezingen aan zich voorbij laten gaan. Dat gebeurde ook toen Barry Goldwater de presidentskandidaat werd. Mensen stemden niet, of liepen voor een keer over naar de Democraten. Ik zie deze periode als een koorts, die op een structurele ziekte wijst. We moeten er nu achter komen om welke ziekte het gaat.”