De lastdrager

Er zullen maar weinig steden of dorpen zijn waar op straat twee exact dezelfde standbeelden of kunstwerken te vinden zijn. In Rotterdam kan het wel gewoon, constateerde ik onlangs. Het was toeval dat ik die dag met de auto langs beide sculpturen reed. En omdat ik het zo onwerkelijk vond, heb ik een foto gemaakt van het ene beeld, om daarna onmiddellijk terug te rijden naar het andere. Om maar absoluut zeker te zijn van mijn verhaal.

In Rotterdam-Zuid staan dus – op een paar kilometer afstand van elkaar – twee identieke exemplaren van het Wederopbouwmonument ‘De Lastdrager’. Het origineel stamt uit 1950 en staat in de Waalhaven voor de ingang van havenbedrijf Steinweg-Handelsveem B.V. Een replica is twee jaar geleden door burgemeester Aboutaleb onthuld op de Wilhelminapier, pal achter het Luxortheater, aan de Rijnhaven.

De Lastdrager is een robuust, bronzen beeld van Han Rehm van een gekromde man met een grote zak (last) op zijn rug. Deze zwoegende arbeider staat symbool voor de wederopbouw van de Rotterdamse haven, zoals de man zonder hart van Ossip Zadkine dat is voor de stad-na-het-bombardement. In 1950 werd het beeld tegen de gevel van pakhuis De Eersteling geplaatst, aan de Rijnhaven. Maar toen dat pand in de jaren negentig werd gesloopt, verhuisde De Lastdrager tot groot verdriet van de Feijenoorders mee met eigenaar Steinweg naar de Waalhaven. Jarenlange smeekbedes van vooral Feijenoorders en het Centrum Beeldende Kunst om het standbeeld terug te geven aan de wijk leken tevergeefs. Totdat in 2014 de nieuwe directie van Steinweg tot ieders verrassing een replica aan de stad schonk.

In Feijenoord gaat nog steeds het verhaal dat de oude directie terugplaatsing van het standbeeld tegenhield uit rancune over de vele havenstakingen in het verleden, maar volgens Steinweg zelf had het alles te maken met de emotionele waarde van het beeld voor de firma en haar werknemers. De Lastdrager is zelfs verwerkt in het bedrijfslogo en gaat al jaren de hele wereld over, waarmee het wereldwijd misschien wel het bekendste beeld van Rotterdam is geworden.

Pas weken later ontdekte ik op de foto’s die ik maakte toch nog een klein, maar belangrijk verschil tussen de twee ‘identieke’ beelden. Alleen op de sokkel van de originele versie in de Waalhaven staat een gedicht. Geschreven door H.G.J. de Monchy, volgens de overlevering indertijd de oudste firmant van de onderneming Pakhuismeesteren (later Steinweg):

Wat zinloos werd vernield

door ‘t laffe krijgsgeweld

is tot deez’ laatste steen,

met gode’s hulp hersteld