Klimaat

Zonder opslag van kooldioxide, is Parijs onhaalbaar

Veel milieuorganisaties zijn huiverig voor het ondergronds opslaan van kooldioxide. In een nieuwe notitie stellen vier betrokkenen dat het klimaatakkoord van Parijs niet zonder kán.

Nederland moet snel werk maken van het afvangen en opslaan van kooldioxide. Anders zal het nooit kunnen voldoen aan de doelstellingen in het klimaatakkoord van Parijs. Waarschijnlijk moeten we uiteindelijk ook naar ‘negatieve emissies’ toe. Dat kan door biomassa (gestolde broeikasgassen) te gebruiken voor energieopwekking en de CO2 die daarbij vrijkomt opslaan.
Dat concluderen Wim Turkenburg, Sible Schöne, Bert Metz en Leo Meyer in een discussienotitie, waarin ze de mogelijkheden op een rij zetten die Nederland heeft om bij te dragen aan wat Parijs vraagt: de wereldwijde temperatuurstijging ‘ruim beneden 2 graden’ te houden en te ‘streven naar anderhalve graad’.
Het zijn prachtige beloftes, zeggen de heren, maar als je er nuchter naar kijkt, blijkt meteen al hoe moeilijk het zal zijn ze te halen. Als de emissies vanaf heden (of eigenlijk al vanaf gisteren) niet langer stijgen is het emissiebudget zo rond 2020 opgebruikt – tenminste om onder de anderhalve graad te blijven. Voor twee graden hebben we nog ongeveer twee decennia.

Energiebesparing

Maar hoe zit het dan met de eerdere scenario’s van bijvoorbeeld het Wereldnatuurfonds (in samenwerking met Ecofys) Greenpeace en Urgenda? Die zeggen allemaal dat het zonder CCS (de Engelse afkorting voor het opslaan van broeikasgassen) kan of moet. Volgens de auteurs maken zij de fout veel te sterk in te zetten op energiebesparing.
Greenpeace en het Wereldnatuurfonds gaan bijvoorbeeld uit van een efficiencyverbetering van zo’n 4 procent per jaar. De werkelijkheid is dat wereldwijd tot nu toe niet meer dan 1 procent per jaar wordt bereikt. In het Global Energy Assessment uit 2012 wordt gesteld dat maximaal 2,4 procent haalbaar zou kunnen zijn.
Kortom, deze scenario’s zijn onrealistisch.

De Klimaatdoelstelling Van Parijs - 15mrt2016


Maar is CCS zoveel realistischer? Terecht beschrijven de auteurs CCS als ‘een internationaal bewezen technologie’. Maar dat betekent nog niet dat burgers er vertrouwen in hebben. De maatschappelijke weerstand tegen opslag op land (in poreuze aardlagen of lege olievelden) zal ongetwijfeld groot zijn – zoals wel is gebleken uit het plan voor een experiment in Barendrecht, dat strandde in 2010.
De auteurs schrijven dat ‘publieke acceptatie […] veel aandacht’ zal vragen. Dat lijkt me een eufemisme.
Daar komt bij dat CCS volgens de notitie pas financieel aantrekkelijk is bij een koolstofprijs van ten minste 50 euro per ton – andere deskundigen zouden dat waarschijnlijk een te optimistische inschatting noemen, en denken eerder aan 60 tot 80 euro. Op dit moment kost een ton CO2 amper vijf euro. Hoe lang zal het duren voordat die op 50 euro ligt?
Ook het alternatief, een overheid die veel strengere emissienormen stelt, is in Nederland zeker geen gelopen race.
In de notitie staat:

Aan opslag van CO2 kleven – zoals aan iedere technologie – ook minpunten. Er is wel ervaring met alle componenten, bijvoorbeeld bij de winning van fossiele brandstof en bij raffinaderijen, maar nog heel beperkt bij elektriciteitscentrales. Voor grootschalige toepassingen moet operationele veiligheid van afvang, transport en opslag kunnen worden gegarandeerd. Ook zijn er strikte regels nodig voor korte-en lange termijn verantwoordelijkheden voor veilige opslag.

Door CCS te combineren met het verstoken van biomassa (BECCS genaamd), wordt kooldioxide uit de atmosfeer verwijderd. Dat zal volgens de notitie na 2050 nodig zijn om ‘Parijs’ te halen. Maar dan komen ook de risico’s van het grootschalige gebruik van biomassa er nog eens bij. Maar die zijn, schrijven ze, hanteerbaar ‘door scherpe eisen te stellen aan de duurzaamheid van biomassa’.
De notitie laat goed zien voor welke dilemma’s ‘Parijs’ de wereld, en Nederland, stelt. Het zou inderdaad wel eens onrealistisch kunnen zijn om het zonder CCS te doen. En uiteindelijk zullen de risico’s en de kosten van CCS, zoals Turkenburg, Schöne, Metz en Meyer terecht concluderen, moeten worden afgewogen tegen ‘de risico’s en kosten die het overschrijden van de 1,5 of 2 graden temperatuurgrenzen met zich meebrengt’.

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.

    • Paul Luttikhuis