Waarom de spanning in Brazilië steeds verder oploopt

Duizenden Brazilianen demonstreren elke dag tegen president Rousseff en haar nieuwe stafchef Lula.

Voor- en tegenstanders van de benoeming van Lula gingen met elkaar op de vuist, de politie moest de manifestanten met geweld uit elkaar halen. Foto Andressa Anholete / AFP

Politieke chaos, verwarring en oplopende spanningen in Brazilië rondom de benoeming en installatie van oud-president Luíz ‘Lula’ da Silva tot kabinetschef van president Dilma Rousseff. Woensdag kreeg Lula tijdens een officiële ceremonie door Rousseff deze bijzondere ministerspost toebedeeld, terwijl duizenden Brazilianen demonstreerden. Voor- en tegenstanders van de benoeming van Lula gingen met elkaar op de vuist, de politie moest de manifestanten met geweld uit elkaar halen. Vrijwel direct na de ceremonie werd bekend dat een federale rechter de benoeming van oud-president Lula wilde opschorten om te voorkomen dat Lula mogelijke vervolging ontloopt. De regering gaat deze uitspraak aanvechten. Het Braziliaanse Congres besloot donderdag te onderzoeken of de afzettingsprocedure die tegen Rousseff in gang is gezet, kan worden versneld.

Op het bord van het hooggerechtshof

De Braziliaanse justitie wil Lula vervolgen voor witwaspraktijken en fraude in de grootschalige corruptiezaak operatie Lava Jato (Wasstraat). Lula zou een belangrijke spil zijn in deze smeergeldaffaire rondom oliemaatschappij Petrobras, waarin de ambitieuze rechter Sergio Moro al tientallen kopstukken heeft vervolgd en veroordeeld. Door zijn benoeming tot minister zou oud-president Lula uit handen van Moro blijven, want zijn vervolging ligt nu op het bord van het hooggerechtshof, het enige orgaan dat juridische stappen kan nemen tegen leden van het kabinet.

Uit afgetapte telefoongesprekken, donderdag vrijgegeven door rechter Moro, zou mogelijk blijken dat Lula en Rousseff bewust probeerden om de vervolging van Lula te verijdelen met de benoeming, wat door beiden stellig wordt ontkend. De president veroordeelde het vrijgeven van de telefoongesprekken en noemde de actie „antidemocratisch”.

Tijdens de ceremonie rondom de benoeming in het regeringsgebouw van Lula noemde Rousseff haar voorganger een grote vriend en medestrijder, met wie ze hoopt het land uit het economische en politieke dal te trekken. „We gaan samen, hand in hand, strijden voor een beter Brazilië”, zei Rousseff. Maar ze kon haar speech nauwelijks afmaken omdat tegenstanders haar weghoonden. „Het is een schande, een schande”, schalde het door de zaal.

Ondertussen lopen de spanningen in Brazilië steeds verder op. Zowel woensdag als donderdag gingen duizenden Brazilianen de straat op om het vertrek van Lula en Rousseff te eisen.

Geen winnaars

Maar ook rechter Moro krijgt kritiek op zijn werkwijze, zoals het vrijgeven van de afgeluisterde telefoongesprekken, die via de Braziliaanse media openbaar werden gemaakt. Politicoloog Ricardo Ismael van de Katholieke Universiteit in Rio de Janeiro (PUC) is ongerust over de almaar oplopende crisis. „Ik verwacht dat hier geen winnaars uit komen, maar alleen maar verliezers. Het land raakt verder gepolariseerd en besturen is in deze situatie nauwelijks nog mogelijk. Dit is een ongekende crisis, we staan er slechter voor dan ooit. Mensen zullen niet accepteren dat Lula op deze post blijft zitten, ze gaan vaker de straat op, de sfeer zal grimmiger worden.”

De ernstige politieke crisis is niet Braziliës enige probleem. Het land maakt ook de grootste economische crisis sinds decennia door. Het land kampt met een inflatie van ruim 10 procent, en de munt, de real, is het afgelopen jaar met de helft in waarde gedaald. En dan is er nog de zika-epidemie, een infectieziekte die in verband wordt gebracht met afwijkingen bij ongeboren baby’s.

Het land is over vijf maanden gastheer van het grootste sportevenement ter wereld de Olympische Spelen. Politicoloog Ismael: „De kans lijkt zeer klein dat we hier snel uitkomen. En dat terwijl we voor zulke grote uitdagingen staan.”