Column

De Laatste Downer: heb je overwogen me niet geboren te laten worden?

Sjoerd en baby Anemone in ‘De Laatste Downer’ (EO)

Het mooiste beeld uit de eerste aflevering van de reportageserie De Laatste Downer (EO) neemt de titel vrij letterlijk. In een stadje in Jutland geeft Sjoerd de fles aan een baby die ook het syndroom van Down heeft. Er worden in Denemarken bijna geen kinderen meer geboren met Down. De kleine Anemone kijkt met nieuwsgierige verbazing naar een volwassene die op haar lijkt. Wij vullen als kijker de rest van het verhaal wel in (al blijft de vraag waar dan al die in het verleden wel geboren Deense Downers gebleven zijn).

Het is een goed onderwerp voor een reeks programma’s. Als we in onze maakbaarheidsbehoefte kinderen met een afwijking aborteren (zoals nu al in Nederland gebeurt in 74-94 procent van de gevallen dat een test Down aanwijst), accepteren we dan ook dat bepaalde groepen uitsterven? Wat moet er van de dovencultuur worden, als door cochlear implants van iedere dove een horende gemaakt kan worden?

Er is ook wat te zeggen voor het idee om zo’n serie te maken met twee co-presentatoren die zelf Down hebben. Je ziet steeds meer Downers op tv, die behoren tot de minderheid van 20 procent met een normale intelligentie. Sjoerd en Eveline genieten ook van de aandacht die de televisie aan hen besteedt.

Maar presentator en samensteller Jos de Jager maakt wel optimaal gebruik van het effect van confrontaties. Als Sjoerd zijn moeder vraagt of ze hem wel geboren had laten worden, als ze het vooraf geweten had, is het zorgvuldig geformuleerde antwoord („Misschien niet, maar ik kende je toen nog niet.”) voldoende voor tranen. Ook Eveline heeft het te kwaad wanneer hoogleraar klinische genetica Hanne Meijers in het VUMC weigert om in aanwezigheid van een Downer uit te leggen waar die NIPT (Niet Invasieve Prenatale Test) voor dient. De camera laat een zenuwachtige, alleen gelaten Eveline zien op de gang, terwijl de genetica het genuanceerd probeert uit te leggen.

Meijers heeft groot gelijk dat ze weigert omwille van het dramatische effect iemand te kwetsen. Een moeder die ooit haar kind met Down heeft laten aborteren wil dat ook niet uitleggen in aanwezigheid van Sjoerd, want dat zou haarzelf te veel aangrijpen.

Documentaires maken vanuit een overtuiging, prima! Een beetje de tegenstellingen breed uitsmeren, we zijn het gewend. Maar het is niet zo eerlijk om tegen de filosoof die probeert de kwestie iets abstracter te benaderen te zeggen: „Er zullen een hoop mensen moeite hebben met wat u nu beweert.” En het al dan niet bewust tranen trekken bij Downers door ze te confronteren met ingewikkelde ethische vragen over wat Sjoerd „mijn kolonie” noemt, dat doet toch een beetje denken aan die foto’s van afgedreven embryo’s die evangelische organisaties vroeger wel eens ongevraagd in onze brievenbussen stopten.