Luchtbrug

ILLUSTRATIE OLIVIA ETTEMA

Er komt misschien toch een luchtbrug tussen Turkije en de EU voor vluchtelingen. PvdA-leider Diederik Samsom stelde dit onlangs voor, de Tweede Kamer was tegen, maar door de onderhandelingen met Turkije ligt het plan nu weer op tafel.

Luchtbrug: ik heb het altijd een poëtisch woord gevonden. Een woord dat de werkelijkheid overstijgt, een brug in de lucht leek mij als kind net zo onmogelijk als een zee die in tweeën splijt en een rots die zich opent.

Dankt het woord luchtbrug zijn bestaan aan de beroemde vliegtransporten waarmee de Amerikanen en Engelsen in 1948 en 1949 de bewoners van West-Berlijn bevoorraadden, of bestond het al langer?

Bij mijn weten is het woord luchtbrug in 1847 voor het eerst in het Nederlands aangetroffen. In dat jaar werd het gebruikt in de Arnhemsche Courant, in een geestig artikel over een Amerikaan die zich, bij een bezoek aan Nederland, verbaasde over de gebrekkige postverbindingen alhier. Post die over rivieren werd vervoerd kon indertijd bij hoog water dagen vertraging oplopen. De Amerikaan vroeg zich af waarom Nederlanders niet, net als de Amerikanen, gebruikmaakten van een ‘hangende brug’. Span een lang stuk touw of ijzerdraad over een rivier, hang er een goed gesloten kist of mand aan, en de postbezorging hoeft nooit meer stil te liggen door slecht weer of hoog water, was zijn ongevraagde advies. Voor een gering bedrag, vervolgde de ondernemende „Yankee”, zou er zelfs een „luchtbrug” kunnen worden gebouwd „waarover althans één mensch kon gaan”.

Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal, het wetenschappelijke woordenboek van het Nederlands, is de oudste betekenis van luchtbrug: ‘Brugverbinding hoog boven den beganen grond, b.v. over fabrieksterreinen, spoorwegemplacementen of tusschen (deelen van) gebouwen.’

Kennelijk waren er indertijd stuntmannen die voor de show van luchtbruggen afsprongen, want in 1880 kondigden kranten een evenement in Amsterdam aan waarbij ook „de vermaarde luchtbrugspringers” te zien waren.

In de betekenis ‘continu onderhouden verbinding door de lucht’ is het woord luchtbrug bij mijn weten voor het eerst gebruikt tijdens de blokkade van Berlijn. Op 24 juni 1948 sloten de Russen alle verbindingen naar de westelijke bezettingszones van Berlijn af: via de weg, het spoor en de binnenvaart. Al twee dagen later, op 26 juni 1948, vlogen de eerste Amerikaanse vliegtuigen naar Berlijn. De Amerikanen konden dit zo snel organiseren omdat ze eerder een luchtbrug hadden aangelegd in China, om de troepen van Chiang Kai-shek te bevoorraden.

Bij mijn weten dook luchtbrug op 30 juni 1948 voor het eerst in een Nederlandse krant op. De Gooi- en Eemlander meldde toen: „De aanvoer van voorraden ‘per luchtbrug’ naar West-Berlijn werd gisteren door goede weersomstandigheden begunstigd.”

De Berlijnse luchtbrug was een gigantische operatie. Op het hoogtepunt – begin 1949 – werden binnen 24 uur 1.398 vluchten uitgevoerd. De luchtbrug was indertijd voortdurend in het nieuws. Hier vijf krantenkoppen uit 1948: „Fantastische prestaties op de luchtbrug”; „Rusland belemmert de luchtbrug’’; „Luchtbrug ondanks mist”; „Reuzenvliegtuigen op de luchtbrug”, en: „Luchtbrug-vliegtuig neergestort.”