De Piraat mocht de Giro niet winnen

De Italiaan Marco Pantani werd in 1999 vlak voor het einde uit de Ronde van Italië gezet. Altijd bleven er vraagtekens. Nu blijkt dat de maffia mogelijk een rol speelde.

Marco Pantani wordt in 1999 uit de Giro d’Italia gezet wegens een te hoge hematocrietwaarde, wat kan wijzen op het gebruik van het verboden middel epo. Foto AFP

Het lijkt een scene uit een doorsnee maffiafilm. „Ze hebben de buisjes bloed verwisseld zodat er een positieve dopingtest uitkwam”, zegt een Italiaanse man, goed te verstaan in een opname van een getapt telefoongesprek in het tv-programma Premium Sport van afgelopen maandag. Hij zegt nog meer. De Camorra, de Napolitaanse maffia, zat achter de positieve dopingtest waardoor Marco Pantani in gewonnen positie uit de Ronde van Italië van 1999 werd gezet. „Is dit echt waar”, vraagt zijn gesprekspartner nog eens ongelovig. „Si, si, si, si, si”, klinkt het stellig.

Stukje bij beetje tekent zich een bizarre waarheid af rond de ondergang van de in 2004 aan een overdosis cocaïne en antidepressiva overleden Pantani. Het openbaar ministerie in Forli vindt steeds meer bewijs voor betrokkenheid van de maffia, schrijven de Italiaanse kranten La Repubblica en La Gazzetta dello Sport deze week. De Camorra dreigde in 1999 veel geld te verliezen aan illegale weddenschappen op een tweede Girozege van topfavoriet Pantani. Op twee dagen voor de finish werd Il Pirata uit koers gehaald wegens een te hoog hematocriet, wat zou duiden op gebruik van het verboden wondermiddel epo. Volgens getuigen omdat de maffia mensen omkocht die de bloedstalen van Pantani konden manipuleren.

„Vertrouw me, hij haalt Milaan niet”, zou een hooggeplaatst maffialid tijdens de Giro van 1999 in de gevangenis hebben gezegd over rozetruidrager Pantani tegen celgenoot Renato Vallanzasca. Deze beruchte maffioso vertelde in zijn biografie dat hem was aangeraden veel geld in te zetten op een eindzege voor de concurrenten van Pantani. „Ik wil je zelfs geld lenen”, was hem zelfs gezegd. „Als je verliest, hoef je het niet terug te betalen.”

Angst voor represailles

Voor het openbaar ministerie van Forli was het in 2015 reden de zaak na jaren te heropenen. Maar Vallanzasca wilde de naam van zijn celgenoot niet noemen, uit angst voor represailles. Nu blijkt justitie de man toch te hebben opgespoord. Het gaat volgens Italiaanse media om Augusto La Torre, lid van de Camorra. Het getapte telefoongesprek van hem bevestigt het verhaal van Vallanzasca. „De maffia heeft personen omgekocht die de tests moesten uitvoeren. Ze werden niet bedreigd, het gaat hier uitsluitend om corruptie. De maffiabazen vreesden dat ze miljoenen zouden verliezen. De Camorra heeft ervoor gezorgd dat Pantani de Giro verloor.”

Vrijdagavond de vierde juni 1999 is ‘Il Pirata’ nog euforisch, in teamhotel Touring in skioord Madonna di Campiglio. Voor de vierde keer deze Giro had hij een bergrit gewonnen, hij had in het klassement vijf minuten voorsprong op nummer twee, met slechts twee dagen te gaan tot de finish in Milaan. Na de dubbelzege Giro-Tour van 1998 is hij populairder dan ooit. „Dit zijn de zeges die de wielergeschiedenis maken tot wat ze is”, jubelt de Gazzetta dello Sport al. Maar ’s ochtends om even voor half acht is het met de euforie gedaan.

In Pantani’s biografie stelt journalist Matt Rendell dat de Italiaan en zijn ploeg Mercatone Uno de avond ervoor wisten dat er die ochtend gezondheidscontroles zou zijn. Een sluitende dopingtest op epo bestond nog niet, wie een hematocrietwaarde van boven de 50 had werd als ‘ongezond’ uit koers gezet. Profsporters wisten echter hoe ze met een zoutoplossing hun waarde vlak voor de controle nog konden terugbrengen tot onder de cruciale grens. Toch testte Pantani te hoog: 52.

Volgens de Gazzetta dello Sport, die het gerechtelijke dossier kon inkijken, werd een van de betrokken artsen door de Camorra bedreigd om de bloedstalen van Pantani te vervalsen, zodat hij positief zou testen. De tests in de Giro van 1999 werden uitgevoerd onder leiding van een Nederlandse controleur van de internationale wielerunie UCI, Wim Jeremiasse. „Finito Pantani”, zegt hij zaterdagochtend bij de start tegen de pers. „Dit is een van de meest ingrijpende beslissingen die ik in mijn lange carrière als jurylid heb moeten nemen.” Jeremiasse kan niet meer ingaan op de recente beschuldigingen. Hij verongelukte in de winter van 2000 als zijn auto door het ijs zakt op de Oostenrijkse Weissensee, waar hij wedstrijdleider was bij een schaatstocht.

Wat direct opvalt bij een van de meest spraakmakende dopinggevallen in de wielersport: Pantani’s concurrenten – onder wie de latere eindwinnaar Ivan Gotti – scoren bij dezelfde controle hoog in de veertig, net binnen de cruciale bandbreedte. „Dat is vreemd”, gaf Yvan Van Mol, destijds arts van de concurrerende ploeg Mapei, toe in het blad Sport International. Pantani zelf suggereerde direct een complot. „Ik begrijp hier helemaal niets van. Vrijdag had ik nog een hematocriet van 47. ’s Morgens word ik wakker met 52. Hier klopt iets niet.”

Voor Pantani is de uitsluiting in de Giro van 1999 het begin van het einde. Na ‘Madonna di Campiglio’ is hij een andere persoon geworden, vertelde zijn toenmalige manager Manuela Ronchi na zijn overlijden in de Franse krant L’Equipe. „Hij heeft zijn uitsluiting nooit geaccepteerd. Bijna vijf jaar heeft Marco geleefd met het gevoel van vernedering. Hij voelde zich schuldig dat hij zijn ouders en de fans had teleurgesteld. Hij schaamde zich.”

Zoon is vermoord

In 2004 sterft Pantani eenzaam op een hotelkamer in Rimini. Overdosis cocaïne, antidepressiva? Zijn moeder Tonina houdt nog altijd vol dat haar zoon is vermoord. Gerechtelijk onderzoek werd vorig jaar geseponeerd wegens gebrek aan bewijs. Tonina Pantani ziet in de getuigenissen van deze week over de Giro van 1999 haar gelijk bevestigd, al is de zaak verjaard. „Er is gerechtigheid geschied. Marco krijg ik er niet mee terug, maar mijn zoon heeft wel zijn waardigheid teruggekregen. Mijn jongen was onschuldig.”