Column

De kunstgeschiedenis is op toeval gebaseerd

De kunstgeschiedenis hangt van toeval aan elkaar. Kunstenaars die in de ene eeuw nog hip zijn, zijn een volgende eeuw alweer vergeten. Schilderijen die ternauwernood branden of oorlogen overleven en uiteindelijk in voorname musea terechtkomen, nestelen zich in ons collectieve geheugen, terwijl andere, misschien wel veel mooiere werken roemloos verdwijnen.

In het boek Achter het verdwijnpunt van Laura Cumming over de Spaanse meester Velázquez las ik dat het eigenlijk een wonder is dat zijn beroemdste schilderij Las Meninas nog bestaat. Het doek hing in 1734 in het Spaanse koninklijke paleis, het Alcázar, toen daar een verwoestende brand woedde. Bedienden wisten het schilderij net op tijd uit zijn lijst te snijden en uit het raam te gooien. Een ander meesterwerk van Velázquez, La Expulsión de los moriscos, ging wel op in de vlammen. Voor hetzelfde geld hadden de bediendes een andere keuze gemaakt. Dan hadden de miljoenen mensen die zich nu jaarlijks in het Prado verdringen voor Las Meninas een ander schilderij gezien.

Niet alleen schilderijen, ook hele oeuvres kunnen zich jarenlang onder de radar bevinden en dan opeens opduiken. In The Museum of Everything, de collectie outsiderkunst die nu te zien is in de Kunsthal, werd ik getroffen door de collages van de Cubaanse kunstenaar Felipe Jesus Consalvos (1891-1960). Deze sigarenroller maakte de mooiste composities van sigarenbandjes en tabaksdoosjes, postzegels en bankbiljetten. Violen, meubels, alles plakte hij vol met kleurrijke plaatjes die impliciet behoorlijk politieke boodschappen bevatten. Maar niemand die zijn werk ooit zag of aankocht.

Tot zijn collages in 1983 werden ontdekt op een rommelmarkt in Philadelphia. Vervolgens werd zijn nalatenschap opgepikt door een galerie en verkocht aan onder meer het American Folk Art Museum en het Art Institute of Chicago. Volgens Roberta Smith, criticus van The New York Times, kan zijn werk zich meten met dat van Hannah Höch en Barbara Kruger.

Zo is er weer, door puur toeval, een moderne meester toegevoegd aan de kunsthistorische canon.