Zonder steun Rusland moet Assad praten

President Poetin verraste met zijn besluit Russische troepen terug te trekken uit Syrië. De Russen koersen op een ‘politieke oplossing’.

Foto AFP

Voor de Syrische oppositie, die de laatste maanden vaak de volle laag kreeg van de Russische luchtmacht, kwam de aankondiging door president Poetin van de Russische terugtrekking uit Syrië maandagavond als een totale verrassing. „Niemand weet wat er in de geest van Poetin omgaat”, mompelde een woordvoerder. „Ik begrijp de Russische verklaring niet”, zei Fadi Ahmad, zegsman van een eenheid van het Vrije Syrische Leger tegen persbureau Reuters. „God sta ons bij.”

Ze waren de enigen niet die verbluft waren door Poetins zet. Ook in Genève, waar maandag een nieuwe ronde vredesbesprekingen begon, en in westerse hoofdsteden was men op zo’n Russische stap niet voorbereid.

Pas maandag informeerde Poetin telefonisch de Amerikaanse president Obama. Het is zelfs onzeker of de Syrische president Assad er van wist, al liet hij meteen een verklaring uitgaan dat in gezamenlijk overleg tot de terugtrekking was besloten.

Grote vraag is of dit alles goed is voor de kansen op een vredesregeling voor de al vijf jaar durende oorlog. In het weekeinde zei VN-bemiddelaar Staffan de Mistura, die het beraad in Genève voorzit, dat „het moment van de waarheid” was aangebroken. Dat geldt nu meer dan ooit.

Vlak voor het huidige wankele bestand in Syrië twee weken geleden van kracht werd, kondigde Assad nog zelfverzekerd aan dat hij heel Syrië zou heroveren. Zijn optimisme stoelde waarschijnlijk op de manier waarop zijn kansen op het slagveld de laatste maanden – met Russische hulp, vooral vanuit de lucht – waren gekeerd. Leek hij een half jaar geleden nog op weg naar de ondergang, nu was hij duidelijk aan de winnende hand.

Assad, die zich bij het Geneefse vredesberaad tot dusverre onbuigzaam heeft opgesteld, zou dus in de verleiding kunnen komen gewoon weer hard door te vechten en te mikken op maximale terreinwinst.

Maar dat is niet wat zijn machtige bondgenoot uit Moskou lijkt te willen. Al eerder had de Russische VN-gezant Vitali Tsjoerkin duidelijk gemaakt dat de Russen Assads ambitie voor herovering van heel Syrië afwijzen. Maandag voegde Tsjoerkin daaraan toe dat „onze diplomaten orders hebben ontvangen om onze inspanningen te intensiveren om een politieke regeling voor Syrië te bereiken”.

Daarbij moet worden aangetekend dat nog onduidelijk is in welke mate de Russen zich terugtrekken. Daarover was Poetin niet duidelijk, al zei hij dat „de hoofdmacht” zou worden teruggehaald. Beelden van de Russische basis in de Syrische havenstad Latakia suggereerden vanmorgen echter dat de Russen inderdaad waren begonnen met inpakken.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier toonde zich gematigd optimistisch. „Als de Russische aankondiging inderdaad concreet wordt, vergroot dat de druk op president Assad om eindelijk serieus in Genève te onderhandelen over een politieke overgangsregeling”, zei hij.

Of de nog altijd verdeelde oppositiegroepen al zo ver zijn, moet nog blijken. Ze blijven keihard vasthouden aan Assads vertrek. De militair sterkste groepen – IS, Jabhat al-Nusra en de Koerdische PYD/YPG – zitten in Genève niet eens aan tafel. De oppositie kan ook moed putten uit Poetins besluit en hard willen doorvechten.

Poetins woorden zullen met opluchting in Turkije zijn ontvangen. Het leidde herhaaldelijk tot spanningen als de Russen het Turkse luchtruim schonden. Die is Turkije liever kwijt dan rijk, nu het ook wordt geconfronteerd met grote binnenlandse en andere buitenlandse problemen.