Vlaamse ophef over Waalse wapens voor Saoedi-Arabië

In Vlaanderen is ophef over de miljardenexport van Belgische wapens naar Saoedi-Arabië. Maar in Wallonië, waar ze worden gemaakt, blijft het muisstil.

De Browning M1910. Het semiautomatische pistool werd tot 1975 geproduceerd door FN Herstal. Foto Wikimedia Commons

‘Verboden toegang. Schieting!’ Het waarschuwingsbord, aan het hek van het testterrein van wapenproducent FN Zutendaal, is niet overbodig. Dichtbij klinken luide knallen, afgewisseld door fel mitrailleurgeratel. Maar wielrenners die voorbijsnellen kijken er niet van op. Iedereen in de regio, net over de grens bij Maastricht, is eraan gewend. Een ouder stel op wandelschoenen neemt aan de overkant van de schietweide het zandpad richting klooster Onze-Lieve-Vrouw van het Fiat in het bos.

In het Vlaams Parlement woedt nu een fel debat over de leveranties van wapenproducent FN aan het regime in Saoedi-Arabië, maar in Zutendaal is er weinig begrip voor de ophef. „Wij maken hier alleen maar het kruit voor de kogels”, zegt een stamgast in Herberg ’t Dorp.

„Voor de geweren moet je bij FN Herstal zijn, de hoofdzetel in Wallonië.”

Saoedische bombardementen in het door burgeroorlog geteisterde Jemen eisten al duizenden onschuldige burgerslachtoffers. Volgens de VN schendt Saoedi-Arabië de mensenrechten in zijn buurland. En dan is het „een pijnlijke waarheid”, vinden steeds meer Vlaamse politici, dat ruim de helft van de door de Saoediërs gebruikte vuurwapens uit de fabrieken van het Belgische FN komt.

De socialistische partij SP.A riep vorige week al op tot een wapenembargo. Maar Vlaams minister-president Geert Bourgeois ziet daarvoor voorlopig „geen rechtsgrond”.

Het debat wordt „op de verkeerde plek” gevoerd, zegt wapenexpert Nils Duquet van het Vlaams Vredesinstituut. De Belgische federale regering laat het wapenexportbeleid over aan de gewesten. In het gewest Vlaanderen gelden strengere regels dan in Wallonië. Maar de Vlaamse wapenindustrie is klein en kent slechts toeleveranciers. „Waar hun onderdelen uiteindelijk terechtkomen, en in welke oorlog ze worden ingezet, is vaak onbekend”, zegt Duquet.

„Een Vlaamse discussie over een embargo of het strenger maken van wapenlicenties is dus slechts van symbolische waarde.”

Het debat moet volgens hem worden gevoerd in Wallonië, waar FN Herstal – dicht bij Luik – jaarlijks een geschatte omzet van 400 miljoen euro boekt met wapenexport naar Saoedi-Arabië. „Maar juist in de Waalse politiek blijft het muisstil.”

„Om redenen van geheimhouding en veiligheid praten wij niet met de media”, zegt FN-woordvoerder Olivier Van Herstraeten in het Waalse Herstal.

Politieke kopstukken in Wallonië houden zich op de vlakte, zoals voormalig Belgisch premier Elio Di Rupo, leider van de grootste Waalse partij, de Parti Socialiste. „Als we FN Herstal de export verbieden, doet iemand anders het wel”, zei Di Rupo begin deze maand tegen weekblad Knack. Het aan banden leggen van de Waalse wapenhandel zou volgens hem geen enkel effect hebben. Maar, zegt Di Rupo, „als Europa morgen zegt dat het niet meer mag, dan doen we dat zonder morren.”

Waalse trots en emotie

Volgens wapenexpert Nils Duquet heeft Di Rupo’s belofte weinig waarde. Op 25 februari stemde het Europees Parlement nog voor een wapenembargoresolutie, maar „de Europese belangen in de wapenexport naar Saoedi-Arabië zijn immens”, zegt Duquet. „Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, beide stevige wapenleveranciers aan Riad, zullen zo’n embargo vetoën.”

België is volgens Duquet hofleverancier van de Saoediërs, met een export in de periode 2006-2012 ter waarde van 1,3 miljard euro. „Die trend heeft zich de laatste jaren voortgezet.”

FN kwam vanaf 1990 in zware problemen door toenemende wereldwijde concurrentie. In 1997 werd het bedrijf van de ondergang gered door het Waalse gewest, dat sindsdien volledig eigenaar is. „FN Herstal is Waalse trots en emotie”, zegt Duquet.

„Het semiautomatische geweer FN FAL heeft wereldwijd net zo’n goede reputatie als de AK-47.”

Eenmaal onder de hoede van de Waalse overheid ontdekte FN groeimarkt Saoedi-Arabië. Daar nu met een embargo een einde aan maken, is volgens Duquet politieke zelfmoord in een gewest dat – sinds de sluiting van mijnen en zware industrie – een werkgever als FN koestert.

„Iedereen in deze buurt heeft een verleden of toekomst in FN”, zegt Thierry in café Le Jaures, onder de rook van de FN Herstal-wapenfabriek. „Een embargo omdat de Saoediërs fout zijn? Wat een hypocrisie!” Op zijn smartphone laat hij een bericht zien over de Franse president Hollande die onlangs de Saoedische kroonprins Mohammed bin Nayef de hoogste onderscheiding opspeldde voor ‘zijn strijd tegen terrorisme en terreur’. Thierry:

„De Franse légion d’honneur voor die prins! En dan zouden wij, Belgen, een embargo moeten invoeren? Laat me niet lachen.”

België heeft ‘geen stem’

Er zijn genoeg redenen het wel te doen, vindt Duquet van het Vlaams Vredesinstituut. Europese wapenbedrijven hebben weinig zicht op hoe klanten hun wapens aanwenden. Zo doken pantservoertuigen van Vlaamse makelij, gemaakt in opdracht van een Brits defensiebedrijf, op in de straten van Bahrein. Ze werden er ingezet door de Saoediërs, die de veiligheidsdiensten van Bahrein hielpen vreedzame protesten te onderdrukken.

Mochten de Europese regeringsleiders toch een besluit nemen over de wapenembargoresolutie van het Europees Parlement, dan heeft België „geen stem”, zegt Duquet.

„De gewesten Vlaanderen en Wallonië zijn verantwoordelijk voor hun wapenexportbeleid. Zolang die niet op één lijn zitten, neemt België geen positie in.”