Turks akkoord is ‘unieke kans’

Premier Rutte had weinig moeite om de deal met Turkije te verdedigen. De „serieuze hobbels” komen later deze week tijdens de EU-top.

Zonder afspraken met Turkije wordt de vluchtelingencrisis niet opgelost. Met deze in diverse toonaarden geuite boodschap probeerde premier Rutte dinsdagavond in de Tweede Kamer een kritische oppositie te overtuigen van de noodzaak om later deze week in Brussel een definitief akkoord te bereiken tussen de Europese Unie en Turkije.

Rutte is er niet helemaal zeker van dat het akkoord gesloten wordt. Er zijn nog „serieuze hobbels” te nemen, zei hij. Maar als het lukt, dan kan al volgende week begonnen worden met de uitvoering.

In de conceptafspraken toont Turkije zich bereid alle vluchtelingen en migranten die de oversteek naar Griekenland maken terug te nemen. Voor elke teruggenomen persoon zal de EU een Syrische vluchteling overnemen van Turkije en deze in een van de lidstaten vestigen.

Voor Sybrand Buma van oppositiepartij CDA is het duidelijk. Rutte heeft door de vluchtelingendeal met Turkije de Europese waarden in de uitverkoop gedaan. President Erdogan kan voor zijn medewerking 6 miljard euro tegemoetzien, en binnenkort mogen Turken zonder visum Europa in en wordt snel over een lidmaatschap onderhandeld. „Veel beter dan op de knieën naar Ankara had de Europese Unie met opgeheven hoofd naar Griekenland moeten gaan”, aldus Buma.

Halbe Zijlstra (VVD) zag het heel anders. Namens de grootste coalitiepartner neemt hij de onderhandelingen met de Turken niet echt serieus. Er wordt, zo benadrukte, al sinds 2011 gesproken over het opheffen van de visumverplichtingen. Overigens met goedkeuring van PVV, zo wreef hij leider Geert Wilders nog even onder de neus. En in theorie zou de visumvrijstelling worden vervroegd van 1 oktober naar 1 juli. Geen halszaak, vindt Zijlstra. „De kans is nagenoeg nul dat zij snel aan de 72 voorwaarden voldoen waardoor de visumverplichtingen vervallen. En ze zijn verder dan ooit verwijderd van een EU-lidmaatschap.”

Tegelijk trachtte coalitiegenoot Diederik Samsom (PvdA) juist de zorgen aan de linkerflank te verlichten. Als er vluchtelingen worden teruggestuurd, als er mensen vanuit Turkije in Europa gevestigd worden, gaat dat conform alle humanitaire verdragen. En, zo vroeg Samsom zich af, is het op dit moment humaan „nu alleen al afgelopen nacht weer achttien mensen zijn verdronken?”

De oppositie was kritisch. Diverse moties riepen de regering op om op haar schreden terug te keren. Maar door het gesloten front van VVD en PvdA kwam het akkoord geen moment in gevaar. Een akkoord, dat misschien wel „een unieke kans” was om de stroom aan vluchtelingen te stoppen.

En de oppositie was aan het begin ook met zichzelf bezig. Kees Verhoeven (D66) kreeg het zwaar te verduren, nadat zijn partijleider Alexander Pechtold in NRC op dinsdag had gepleit voor een nationaal vluchtelingenplan. Pechtold, afwezig bij het debat, stelde voor de ideeën van partijen samen te voegen, de verschillen proberen te overbruggen en elkaar minder de maat te nemen. „D66 zou een stuk geloofwaardiger zijn als het met concrete voorstellen komt”, zei Jesse Klaver (GroenLinks). Ook VVD en CDA waren kritisch over de harmonieuze voornemens van D66. „Laten we niet in ons gelijk blijven hangen”, probeerde Verhoeven nog.