De Rotterdamse haven moet gewoon alles zelf betalen

havens De Tweede Kamer spreekt donderdag over de ongelijke concurrentie tussen havens. Staatssteun bij de buren zet Rotterdam onder druk.

Containerterminal in Rotterdam. Vooral in de containeroverslag concurreert Rotterdam hard met de havens van Antwerpen en Hamburg. Antwerpen nam vorig jaar de tweede plaats over van Hamburg. Foto Flip Franssen

Nummer één van Europa en nummer acht van de wereld. De Europese koppositie van de Rotterdamse haven, zowel voor totale goederen- als voor containeroverslag, lijkt onbedreigd. Maar het Havenbedrijf Rotterdam, de beheerder van de haven, klaagt: de concurrentie speelt vals. Hamburg en Antwerpen profiteren van staatssteun. Rotterdam loopt lading, werk en inkomsten mis door hogere tarieven.

De top 20 zeehavens in de wereld (klik op de bollen voor meer informatie)

Donderdag is de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven onderwerp van een hoorzitting in de Tweede Kamer. Kamerleden spreken met Allard Castelein, bestuursvoorzitter van het Havenbedrijf, met vertegenwoordigers van vier brancheorganisaties en met wetenschappers. Ze zullen de Kamerleden vertellen dat er geen gelijk speelveld is voor de Europese zeehavens.

Verliezen in Hamburg

Dat was ook de conclusie uit een onderzoek van RHV-Erasmus Universiteit en Ecorys uit begin 2014 naar ‘concurrentieverstoringen’ tussen zeehavens. De belangrijkste verschillen: de Vlaamse overheid betaalt de infrastructuur in de haven van Antwerpen, de Duitse overheid compenseert de verliezen van de haven van Hamburg. Rotterdam krijgt die steun niet, en moet daarom hogere tarieven rekenen aan reders en bedrijven. Dat scheelt jaarlijks 7 procent aan containeroverslag, ofwel 1 miljoen containers, berekenden de onderzoekers.

Volgens haveneconoom Onno de Jong, een van de betrokken wetenschappers, riepen de buurlanden na publicatie van het onderzoek dat het ‘broddelwerk’ was.

Maar tot nu toe heeft niemand onze cijfers kunnen weerleggen. 

Wel plaatst De Jong een kanttekening. „Die 7 procent is een beredeneerde schatting, je kunt dat niet tot op de container berekenen.”

Nederland kan kiezen: ook gaan subsidiëren of de subsidies elders bestrijden. Voor minister Schultz van Haegen (Infrastructuur en Milieu, VVD) is de keuze helder. „De beïnvloeding van haventarieven met publieke middelen moet tot het verleden gaan behoren”, meldde ze na het onderzoek.

Het ligt voor de hand om voor het opheffen van de oneerlijke concurrentie te kijken naar de Europese Unie. En daar gloort enige hoop.

Ondanks verzet van het Verenigd Koninkrijk, Polen en Spanje stemde het Europees Parlement vorige week in met een verordening over havendiensten. De verordening moet diensten liberaliseren en de financiën van havens duidelijker maken. Het Havenbedrijf ziet in die verordening „een stap de goede kant op”, aldus een woordvoerder. „Voor Rotterdam maakt het het weinig uit, maar dat andere havens inzicht moeten geven in hun geldstromen is goed.” Het kan echter nog jaren duren voordat dat inzicht tot maatregelen leidt.

Vennootschapsbelasting

Op korte termijn zorgt ‘Brussel’ juist voor veel ongenoegen in Rotterdam. Op last van de Europese Commissie vervalt per 1 januari 2017 de vrijstelling van het betalen van vennoot schapsbelasting voor de zes Nederlandse zeehavens. Het Havenbedrijf Rotterdam is naar eigen zeggen niet tegen de belasting, maar tegen, wederom, een ongelijk speelveld.

Ook hier gaat het om een concurrentienadeel met de Europese nummers twee en drie, Antwerpen en Hamburg. De situatie in België wordt nog onderzocht, Hamburg betaalt geen vennootschapsbelasting omdat de haven verlies lijdt. Rotterdam maakte vorig jaar 212 miljoen euro nettowinst en moet 53 miljoen euro (25 procent) per jaar gaan betalen. Het Havenbedrijf Rotterdam gaat vrijwel zeker in beroep tegen het besluit.

Het laatste kostenverschil is iets voor de Nederlandse overheid. De tarieven voor inspecties en vergunningen liggen in Nederland veel hoger dan in de buurlanden. Een voorbeeld: een importeur van graniet betaalt in Rotterdam per jaar 35.000 aan inspectiekosten, in Antwerpen 500 euro.

De strijd om containers tussen de havens in Noordwest-Europa verhardt. De wereldeconomie herstelt traag, terwijl de capaciteit in de havens is toegenomen door nieuwe terminals. Reders hebben het zwaar en proberen de prijzen te drukken. De haven met de laagste tarieven wint.