Diva blijft een tikje vaag

Johanna ter Steege draagt een tekst voor die ooit door Fien de la Mar werd vertolkt.

Eerst zien we, in slowmotion, een reeks close-ups van de legendarische actrice Fien de la Mar – beelden uit de films waarin ze in de jaren dertig triomfen vierde. En daarna komt Johanna ter Steege in beeld, in close-ups die nog extremer zijn. Ze wordt geschminkt, krijgt nepwimpers aangeplakt en een pruik opgezet. Vermoedelijk wordt hier een parallel bedoeld tussen de vooroorlogse vedette en de actrice van nu. Maar helemaal zeker is dat niet. In de enige scène waarin Johanna ter Steege een tekst voordraagt die ooit door Fien de la Mar werd vertolkt, is van enig verband tussen beiden geen sprake. De één lijkt in niets op de ander.

Fien de la Mar (1898-1965) was een exuberant actrice die de ene hoofdrol na de andere speelde – tragedie of komedie maakte haar niet uit. Voorts blonk ze uit als zangeres van kleinkunstrepertoire, met het hunkerende Ik wil gelukkig zijn als haar grootste succes.

Ze was bovendien een wispelturige diva met een roemrucht liefdesleven, en maakte er ten slotte een eind aan door uit het raam van haar flat te springen. Ook van haar generatiegenoten leeft nu bijna niemand meer. Maar hun ooggetuigeverhalen zijn nog terug te vinden in de beeldende biografie die Jenny Pisuisse in 1982 over haar schreef. In de documentaire Ik wil gelukkig zijn laat regisseur Annette Apon passages uit die verhalen – buiten beeld – voorlezen door hedendaagse acteurs. Zodat er een levendige collage van citaten ontstaat.

Daar staat echter tegenover dat Apon het uitzicht op haar hoofdpersoon danig belemmert. Niet alleen door de weinigzeggende scènes met Johanna ter Steege, maar ook door veelvuldig te manipuleren met de historische filmfragmenten – slowmotion, stop-motion, zonder geluid en zelfs opzettelijk asynchroon. Het is alsof ze nadrukkelijk kunst wilde maken – in plaats van een regulier tv-portret. Maar daardoor is Fien de la Mar vooral een vage vrouw van vroeger gebleven.

    • Henk van Gelder