Boze Battistelli staat onder druk

De lidstaten moeten deze week partij kiezen in het conflict tussen de baas van het Europees Octrooi-bureau en het personeel.

Werknemers van het Europees Octrooibureau demonstreerden vorig jaar in Den Haag tegen de strafmaatregelen opgelegd aan leden van vakbond SUEPO en ondernemingsraad. Foto FREEK VAN DEN BERGH

Het was een kort en verhit gesprek tussen een kritische Nederlander en een verontwaardigde Fransman. Zo verliep de kennismaking tussen staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken, PvdA) en president Benoît Battistelli van het Europees Octrooibureau (EOB) begin deze maand, volgens bronnen rond de organisatie.

Van Dam (38) en Battistelli (65) leken langs elkaar heen te praten. De staatssecretaris uitte zijn zorgen over het conflict tussen Battistelli en vakbond SUEPO. Nederland en vele andere lidstaten van het octrooibureau willen een onderzoek naar strafmaatregelen tegen prominente leden van zowel het vakbondsbestuur als de ondernemingsraad: twee van hen ontslagen, van één is het salaris gekort.

Maar Battistelli hekelde juist de „lastercampagne” van de vakbond en voelde zich gesteund door de lidstaten. Toen de staatssecretaris zijn kritiek herhaalde, was de maat vol voor Battistelli. De Fransman stond na een half uurtje boos op en verliet de werkkamer van Van Dam op het ministerie. De staatssecretaris heeft al eerder zijn zorgen geuit, reageert zijn woordvoerder. Dit gesprek heeft „geen nieuwe inzichten” opgeleverd.

De interne spanningen bij het octrooibureau worden woensdag en donderdag uitgevochten in München. Daar vergadert de beheersraad, het hoogste orgaan waarin 38 lidstaten zijn vertegenwoordigd. Die raad wil Battistelli dwingen tot openheid over strafmaatregelen tegen werknemers. Het staat in een uitgelekt conceptvoorstel van Battistelli’s toezichthouders: een motie van afkeuring.

Eigen onderzoeksdienst

Het conflict bij het Europees Octrooibureau, dat naast Rijswijk ook in München, Berlijn, Wenen en Brussel is gevestigd, raakt vele belangen. Het bureau uit 1977 keurt octrooiaanvragen en verleent patenten die geldig zijn van IJsland tot Turkije. Zo beschermt het bureau de producten en de concurrentiepositie van multinationals als Philips, Samsung, en Siemens, maar ook die van particuliere uitvinders.

Onder Battistelli is het aantal patentonderzoeken van de 7.000 werknemers vorig jaar 14 procent gestegen, volgens het octrooibureau. Maar de werknemers klagen over stress en de autoritaire aansturing. De werkdruk zou ten koste gaan van de kwaliteit van de patentbescherming en van de gezondheid van werknemers. Het bureau licht werknemers door met een eigen onderzoeksdienst en weert de arbeidsinspectie. Ook toen iemand in 2013 op de zevende verdieping uit een raam van het kantoor in Rijswijk sprong.

De kern van het conflict is dat het bureau als internationale organisatie het nationale arbeidsrecht en ook vakbond SUEPO niet erkent. De Nederlandse regering kan op haar eigen grondgebied niet ingrijpen, maar wil tegelijkertijd een prettig gastland blijven voor andere internationale organisaties, zoals het Internationaal Strafhof en het Europees Ruimte Agentschap. Lidstaten worden nu wel gedwongen zich uit te spreken over het conflict omdat de aandacht van de internationale media groeit. Maar geen van de kritische landen durft Battistelli als eerste openlijk af te vallen – ze hebben hem zélf herbenoemd tot 2018.

Eerder deze maand zei Battistelli in deze krant dat de relatie met zijn lidstaten „voortreffelijk” is en het voorstel over het externe onderzoek van tafel was. Maar betrokkenen en documenten vertellen een ander verhaal. Zo publiceerde het blog Techrights uitgelekte notulen van het bestuur van de beheersraad van februari. Hierin staat dat Battistelli „een duidelijk gebrek aan wil” vertoont om „een open discussie” te voeren over „omstreden onderwerpen” – en dan vooral de „sociale dialoog” met de vakbond. De resolutie kon geen verrassing voor de president zijn: de beheersraad had hem gedurende „een significante periode” al „talrijke signalen” gegeven, staat er.

Afgelopen december kreeg Battistelli bijvoorbeeld scherpe kritiek toen de beheersraad bijeenkwam in München. De president presenteerde mooie jaarcijfers en vertelde trots over de stijging van de productiviteit en de daling van het aantal ziekmeldingen en interne bezwaren. Ook was er geen dag gestaakt.

De afgevaardigden van Nederland, Duitsland, Frankrijk en Zwitserland waren verbaasd. Ja, Battistelli verdiende alle lof voor de mooie bedrijfsresultaten, maar waarom had de president niets gezegd over de crisissituatie? De lidstaten maakten zich ernstige zorgen over het imago van het octrooibureau.

Het is niet zo gek dat er niet wordt gestaakt, want Battistelli moet toestemming geven voor stakingen, vervolgde de ondernemingsraad. Als werknemers carrière willen maken of een bonus willen, moeten ze wel harder werken. En een hogere productie én hogere kwaliteit, dat bestaat niet. Volkswagen verkocht zogenaamd ook krachtige én schone dieselauto’s – we weten hoe dat is afgelopen.

Grenzen aan immuniteit onderzocht

Allemaal leugens, zei Battistelli. Als er een angstklimaat zou zijn, zouden de cijfers niet zo mooi zijn. De president kreeg steun van Italië en Kroatië, dat het mediabeeld eenzijdig noemde.

Hoe de vergadering in München deze week zal verlopen, is niet te zeggen. Het voorstel is afgezwakt om meer steun onder de lidstaten te vergaren, zeggen bronnen. Battistelli moet verzekeren dat strafmaatregelen tegen werknemers rechtvaardig zijn en overwegen externe onderzoekers toe te laten. Hoe je dat meet, is nog onduidelijk. Het kan ook dat Battistelli het afgezwakte voorstel zelf omarmt.

Mogelijk draait het octrooibureau gewoon weer door, maar de vakbond en lidstaten zullen alert blijven. Later dit jaar komt nog een onderzoek naar de arbeidsomstandigheden naar buiten. Ook buigt de Hoge Raad zich over de grenzen van de immuniteit van het bureau.

Het octrooibureau zegt geen commentaar te kunnen geven op uitgelekte documenten of het gesprek met de staatsecretaris. Woordvoerders zeggen dat discussie tussen de lidstaten heel gebruikelijk is.