Bedrijven verdienden miljarden aan klimaatbeleid

Tussen 2008 en 2014 hebben energie-intensieve bedrijven goed verdiend aan de uitstoot van kooldioxide. Een weeffout

Miljarden euro’s heeft de industrie tussen 2008 en 2014 verdiend aan het Europese klimaatbeleid. Dat concludeert onderzoeksinstelling CE Delft in een rapport in opdracht van Carbon Market Watch. Volgens het rapport hebben de EU-lidstaten bedrijven zoveel emissierechtenrechten gegeven, dat ze die lang niet allemaal nodig hadden. Het restant werd verkocht, op basis van het emissiehandelssysteem ETS.

Dat bedrijven emissierechten overhielden, heeft verschillende oorzaken. In de eerste plaats is het schuld van de lidstaten zelf. Die vreesden zogeheten carbon leakage, bedrijven die een vestigingsplaats opzoeken met een minder streng klimaatbeleid.

druk van de industrie

De druk van de industrie op bestuurders was destijds groot en bij de toewijzing van emissierechten werd rekening gehouden met de inschatting van de bedrijven zelf. (Dat laatste is inmiddels aangepast: er zijn nu per sector benchmarks gemaakt).

Daarnaast leidde de financiële crisis die in 2008 begon, tot een grote productiedaling, waardoor veel bedrijven ineens nog veel minder emissierechten nodig hadden dan waarmee rekening was gehouden.

Maar bedrijven hebben zelf ook bijgedragen aan het creëren van het overschot. Het bestaande klimaatverdrag bood de mogelijkheid om in andere landen klimaatprojecten uit te voeren en de ‘klimaatwinst’ die daarmee werd geboekt op eigen conto te schrijven – het Clean Development Mechanism (CDM) of de Joint Implementation (JI).

Het voorkomen van emissies via CDM of JI, was veelal goedkoper dan de emissierechten uit het ETS. Daarmee was het voor bedrijven dus heel aantrekkelijk om deel te nemen aan CDM of JI projecten en tegelijkertijd de eigen ETS-rechten te verkopen.

Sommige bedrijven hebben daarnaast de kosten van hun producten verhoogd, na de invoering van een koolstofprijs. In feite hebben ze daarmee kosten doorberekend van emissierechten die ze gratis hebben gekregen.

Dat was ook de bedoeling van het systeem. Want op die manier wordt de vervuiling betaald door degene die een product gebruikt. Maar volgens Femke de Jong van Carbon Market Watch is het toch de omgekeerde wereld. Zij beschouwt het bedrijf als de vervuiler, en zegt daarom:

‘In plaats van de vervuiler te laten betalen, kunnen energie-intensieve bedrijven gratis vervuilen via het Europese ETS. Sterker nog, ze profiteren van hun vervuiling en strijken miljarden op.’

Econoom Sander de Bruyn, een van de auteurs van het rapport, beschouwt de gratis emissierechten als een slecht instrument tegen ‘carbon leakage’ als blijkt dat bedrijven die gewoon kunnen doorverkopen. In jaarverslagen wordt het ETS door energie-intensieve bedrijven zelden beschreven als een risico voor de concurrentiepositie.

CE Delft - Calculation of Additional Profits of Sectors and Firms From the EU ETS

Carbon Market Watch concludeert dat bedrijven in de negentien EU-lidstaten die zijn onderzocht zo’n 24 miljard euro aan het ETS hebben verdiend. Er zijn van 2008 tot 2014 zo’n 11 miljard emissierechten (elk voor de uitstoot van een ton CO2) uitgedeeld. Als die geveild zouden zijn, zou dat mogelijk 137 miljard euro hebben opgeleverd.

Brussel

In Brussel wordt de komende maanden gesproken over een aanscherping van het ETS. Maar het is de vraag of het tot een serieuze reparatie van het systeem komt. Oost-Europese lidstaten, onder aanvoering van Polen, voelen daar weinig voor. Met hun verouderde industrie en kolencentrales zou zo’n aanscherping die landen meer geld gaan kosten.

Dat blijkt ook uit het rapport van CE Delft. In Zweden konden bedrijven ongeveer een derde van alle emissies doorverkopen. In Polen was dat slechts 12 procent, de rest was nodig om de vervuiling te compenseren.

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.