Stiekem palmt China eilanden in

Stapje voor stapje maakt China zich meester van een stuk zee ter grootte van Europa. Eerst storten ze zand en beton, nu staan er al raketinstallaties en kunnen er vliegtuigen landen.

Chinese militairen patrouilleren op een van de Spratly-eilanden, door China Nansha-eilanden genoemd. Op vorige maand vrijgegeven satellietbeelden is te zien dat op een van de eilandenmogelijk een radarinstallatie is gebouwd. Foto Reuters

‘Trek je zwaard in het diepe blauw, bouw de nieuwe zeegrens tot eer van het land.” De martiale slogan in Chinese karakters op een verroest bord op Mischief Reef in de Zuid-Chinese Zee laat weinig aan de verbeelding over. Op ruim 250 en 750 zeemijl van de dichtstbijzijnde Chinese kust, diep in internationale wateren met cruciale zeeroutes, wordt een nieuwe Chinese Muur van zand, beton en militair staal opgetrokken.

Terwijl de Verenigde Staten volledig in beslag worden genomen door de presidentsverkiezingen wordt het tempo van de annexatie van de twee grootste van de vijf eilandengroepen in de Zuid-Chinese Zee – de Paraceleilanden en de Spratly-eilanden – opgevoerd. Nog een jaar of tien, vijftien en de Zuid-Chinese Zee, waar jaarlijks 30 procent van de wereldhandel passeert, is „een Chinees meer”, aldus een militaire denktank in de VS.

De sleephopperzuigers en grondverzetmachines die miljoenen tonnen zand, schelpen en koraal hebben verwerkt, maken plaats voor de bouwers van vliegvelden, radar- en raketinstallaties. Ver van camera’s en journalisten is de overname van een stuk zee ter grootte van Europa in volle gang. Stapje voor stapje, liefst in het diepste geheim, precies zoals Meester Sun in De kunst van het oorlogvoeren adviseert.

Alles wordt gedaan om te voorkomen dat de Chinese overname van het gebied breaking news wordt. Tot nu toe lukt dat de Chinezen goed, want er vallen geen doden en er wordt geen vluchtelingenprobleem gecreëerd. De gebieden zijn, voorzover in Chinese handen, gesloten voor journalisten.

Stille fase ten einde

Maar de stille fase loopt ten einde: steeds openlijker wordt wat in China ‘het beschermen van Chinese soevereiniteit in de Zuid-Chinese Zee’ heet aan de orde gesteld. De aankomst van het eerste passagiersvliegtuig kreeg veel aandacht, en militairen en diplomaten doen niet meer zo geheimzinnig als een paar jaar geleden.

De nieuwe commandant van de Chinese marine en luchtmacht in het gebied van de Zuid-Chinese Zee, generaal Wang Jiaocheng, verhulde de ambitie op het Nationale Volkscongres in Beijing niet; president Xi Jinping evenmin. „Wij zullen al het mogelijke doen om onze maritieme grenscontroles te verbeteren en onze maritieme defensie uit te breiden, zodat we elke bedreiging van onze rechten in de Zuid-Chinese Zee kunnen weerstaan”, zei Wang, tot voor kort commandant van het Chinese leger aan de grens met Noord-Korea. Alsof de grenzen waarop hij doelt niet worden betwist door de zes landen (Maleisië, Brunei, Singapore, Vietnam, de Filippijnen en Taiwan) die de Zuid-Chinese Zee omringen en ook verschillende claims hebben op de in totaal zevenduizend eilanden en riffen.

De Paraceleilanden – het dichtst bij China gelegen – staat inmiddels geheel onder Chinese controle en heeft de bestuurlijke status van een ‘gewone’ Chinese stad, Sansha geheten. Vietnam, dat in 1974 van de eilanden werd verjaagd door het Chinese leger, protesteert heftig maar vergeefs. Op Woody Island hebben de Chinese strijdkrachten twee raketlanceerinstallaties (voor de HongQi-9) geïnstalleerd, en ook zijn de eerste J-11-gevechtsvliegtuigen en JH-7-bommenwerpers al gesignaleerd.

Nog even en Chinese toeristen kunnen naar de Paraceleilanden om te duiken en te snorkelen. Nog dit jaar komen er vaste lijndiensten, meldde staatspersbureau Xinhua onlangs.

Bij de veel grotere Spratly-eilanden (Nansha) verlopen de werkzaamheden trager, maar op zeker zes en mogelijk zelfs tien koraaleilanden worden installaties en havens gebouwd. De recentste Amerikaanse satellietfoto’s van februari en op het Chinese internet verspreide kiekjes van Chinese soldaten en arbeiders geven een steeds duidelijker beeld van China’s militaire en civiele ambities.

In werkelijkheid is het vredig ogende Mischief Reef, de punt van een onderzeese berg, inmiddels een militaire basis, inclusief haven en start- en landingsbaan voor gevechtsvliegtuigen. De overname van de Spratly-eilanden door China is een bron van oplopende spanningen en heeft een wapenwedloop ontketend. President Xi Jinping zei in 2015 dat hij niet van plan was de eilandengroepen te gebruiken voor militaire doeleinden. Dat bleek een loze belofte.

Op Mischief Reef, Fiery Cross Reef, Subi Reef, Cuarteron Reef en Johnson Reef verrijzen radarinstallaties, helikopterlandingsplaatsen en een haven voor onderzeeërs. Deze activiteiten worden uitgelegd als een poging in dit deel van de Stille Oceaan de machtsbalans met de dominante VS te wijzigen.

De volgende fase is dat Amerikaanse fregatten, onderzeeërs en vliegtuigen niet meer zonder een botsing te riskeren het gebied in kunnen. In militaire termen heet dat ‘sea and air denial’: een ander het vermogen ontzeggen de zee en het luchtruim te beheersen.

Marine-expert Ni Lexiong, columnist van het Dagblad voor het Volksbevrijdingsleger en een havik, is daar duidelijk over. „President Xi Jinping heeft vorig jaar tegen president Obama gezegd dat de uitgestrekte Stille Oceaan, waar de Zuid-Chinese Zee deel van uitmaakt, groot genoeg is voor twee naties: China en de VS. Wij willen om onze kust goed te kunnen beschermen volledige controle van deze zeegebieden”, aldus Ni, die marinekrijgskunde doceert aan militaire universiteiten in Shanghai en Beijing.

Hitlers inlijving van Sudetenland

Om die volledige controle te bereiken wordt veel geïnvesteerd in marine en luchtmacht. Terwijl de economische groei afneemt, stijgen de uitgaven voor nieuwe vliegdekschepen, fregatten en onderzeeërs. Dominantie en controle in de Oost- en Zuid-Chinese Zee, waar 30 procent van de wereldhandel passeert, is een strategische prioriteit geworden.

Critici van de Chinese expansie, onder wie de Filippijnse president Aquino, trekken vergelijkingen met Hitlers annexatie van het Sudetenland in 1938 en Poetins overname van de Krim in 2014. Ni Lexiong zegt het Robert Kaplan in Het Aziatische kruitvat na:

„Wij doen niet veel anders dan de VS in 1915, toen president Theodore Roosevelt Haïti binnenviel en van de Caraïbische Zee een Amerikaanse randzee maakte.”

Amerika en de meest betrokken landen worden steeds ongeruster over de Chinese assertiviteit en de verhoging van de defensie-uitgaven. Het wantrouwen groeit snel. Amerikaanse marineschepen patrouilleren steeds frequenter dicht bij de eilanden en riffen met Chinese installaties. Maar van deze symbolische heroïek trekt China zich weinig aan. Protesten, zoals woensdag van de Amerikaanse minister van Defensie Ash Carter, worden stoïcijns afgewezen.

De verslechtering van de relaties met de VS, Vietnam en vooral de Filippijnen wordt op de koop toe genomen. Andere landen, zoals Maleisië, worden afgekocht of gesust met verklaringen over China’s vreedzame bedoelingen. Tegelijkertijd wordt uit de steeds hechtere banden van de VS met Vietnam en de Filippijnen het bewijs van eigen gelijk geput.

„Wij gaan ook door met onze versterkingen in de Zuid-Chinese Zee omdat wij ook een einde willen maken aan de omsingeling van China door Amerika en zijn helpers in de regio”, zegt Ni Lexiong.

Dat zal Xi Jinping, die zijn leiderschap in het teken van de wedergeboorte van machtig China heeft geplaatst, nooit laten gebeuren, meent hoogleraar Ni te weten.