Poetins missie in Syrië is volbracht

Zo onverwacht als het Russische offensief in Syrië begon, kondigde Poetin maandag de beëindiging aan. Assad is terug in de strijd.

Russische oorlogsvliegtuigen boven de Syrische stad Latakia in januari 2016. Foto Omar Sanadiki

Misson accomplished, missie volbracht! De toenmalige president van de Verenigde Staten, George W. Bush, liet zich in 2003 naar een Amerikaans vliegdekschip in de Perzische Golf vliegen om het Amerikaanse publiek te laten weten dat operatie Iraqi Freedom – de omverwerping van het regime van de Iraakse Saddam Hussein, een succes was.

De Russische televisiekijkers moesten het maandag met aanzienlijk minder spektakel doen. Het Russische publiek zag president Poetin aan een lange mahoniehouten tafel in het Kremlin zitten, met aan zijn linkerhand de Russische minister van Defensie Sjojgoe, en aan zijn rechterhand minister van Buitenlandse Zaken Lavrov. De beide ministers letten goed op wat Poetin te zeggen had, zoals het Russische ministers betaamt.

Poetin kraaide geen victorie, maar gaf een bevel. Vanaf morgen, zo zei de Russische president, zal de „hoofdmacht” van de Russische troepen in Syrië worden teruggetrokken.

Zo werd de Russische interventie in Syrië gisteren even onverwacht beëindigd als zij begonnen was. Afgelopen september – voordat de Verenigde Staten door hadden wat er aan hand was – begon de Russische luchtmacht een offensief dat in naam gericht was tegen het ‘internationale terrorisme’ en de Islamitische Staat, maar dat in de praktijk vooral bedoeld was om het regime van de Syrische president Bashar al-Assad in het zadel te houden.

Waarnemers op de grond merkten al snel dat de Russische bommen vooral neerkwamen op oppositiegroepen in Noord-Syrië, waar het Assad-regime terrein had verloren. Russische Soechojs bombardeerden ook groeperingen die directe steun ontvingen van de Amerikanen, zoals het Vrije Syrische Leger. De Syrische burgeroorlog kreeg daarmee steeds meer het karakter van een proxy-oorlog in Koude Oorlog-stijl.

Het was aan Washington te danken dat Poetins ingrijpen niet tot echte brokken leidde. De regering-Obama protesteerde tegen de Russische bombardementen op haar bondgenoten, maar trok geen consequenties – niet voor het eerst in het Syrische dossier.

Andere belangrijke spelers waren minder flegmatiek. In november reageerde de Turkse luchtmacht met harde hand op de zoveelste schending van het Turkse luchtruim door Russische gevechtsvliegtuigen. Twee Turkse F-16’s schoten een Russische jachtbommenwerper uit de lucht: volgens de Turken boven hun eigen luchtruim, volgens de Russen boven Syrisch grondgebied. Het was voor het eerst sinds het einde van de Koude Oorlog dat NAVO-vliegtuigen in gevecht raakten met de Russische tegenstander.

Het incident leidde tot een diplomatieke crisis tussen Ankara en Moskou, maar een directe confrontatie bleef uit. Maar terwijl de Russische bombardementen zorgden voor een ommekeer in het noorden van Syrië, en het Syrische regeringsleger de strategische stad Aleppo in de tang nam, leek een Turkse interventie in Syrië steeds dichterbij te komen. Russische media spraken openlijk over een ‘grote oorlog’, en refereerden volop aan de oorlogen in het verleden, waarbij het tsaristische Rusland meestal de overhand had.

Toch kwam er vorige maand een staakt-het-vuren – niet met Islamitische Staat, maar wel met de rest van de Syrische oppositie. En hoewel pessimisme domineerde, houdt het bestand beter dan verwacht. Gisteren begon in Genève een nieuwe onderhandelingsronde.

Een mooi moment voor Poetin om er tussen uit te knijpen. In het afgelopen half jaar hebben Russische gevechtsvliegtuigen het tij gekeerd. Het Syrische regeringsleger, zes maanden geleden nog op de rand van de totale ineenstorting, is weer in het offensief. Ook de VS hebben inmiddels schoorvoetend moeten erkennen dat een vredesregeling zonder het Assad-regime niet mogelijk is.

Het zijn niet de enige punten die Poetin heeft gescoord. Terwijl de oorlog in Oekraïne doorsuddert en Moskou geen enkele aanstalten maakt om de Krim terug te geven, heeft de Russische president laten zien dat hij niet zomaar kan worden genegeerd. Om dat te onderstrepen werden in Syrië de nieuwste Russische wapensystemen ingezet. Voor wie het nog niet weet: de Russische vloot in de Kaspische Zee beschikt over kruisraketten die tot diep in Syrië reiken. Die waarschuwing is niet onopgemerkt gebleven in de regio.

En Rusland heeft nog iets bereikt. Vanaf maart 2014, toen Russische troepen onverwacht de Krim bezetten, heeft Moskou het Westen voortdurend op het verkeerde been gezet. In een perscommuniqué liet het Kremlin afgelopen maandag weten dat de ‘terugtrekking’ alleen was overlegd met de regering-Assad. Maar het kan goed zijn dat men ook in Damascus verrast was.

Trouwens: Poetin noemde geen deadline waarop hij de terugtrekking van de Russische troepen voltooid wil zien. Hij repte niet van het stoppen van bombardementen. En de Russische luchtmachtbasis in de Syrische provincie Latakia blijft operationeel.

Vladimir Poetin laat zich nog steeds niet in zijn kaarten kijken.