On . ge . loof . lijk

Nuance is uit. Wil je een punt maken, dan vlucht je naar een van de uitersten. 

Van minister Schippers (VVD, Volksgezondheid) mogen patiënten een gesprek met hun arts gerust opnemen. Gewoon, telefoontje op tafel en thuis rustig terugluisteren wat er precies gezegd is. Want ze herinneren zich anders maar 20 procent, zou uit onderzoek zijn gebleken. Een „ongelooflijk” percentage, zei de minister toen Radio 1 haar belde. Huisarts Arjo van den Berg, in de studio, was er „eigenlijk nogal shocked van”.

In het midden blijven staan kan niet meer. Nuance is uit. Wil je een punt maken, dan vlucht je naar een van de uitersten. Elke cabaretier met een semi-grappig filmpje op YouTube is ‘geniaal’, elk misstapje van een politicus ‘een regelrechte schande’. Dat zal ook de populariteit van ‘ongelooflijk’ verklaren – helemaal omdat het een woord is dat je altijd kunt inzetten, of je nu lyrisch of woedend wil overkomen.

Een meting van LJS Nieuwsmonitor naar het gebruik van het woord in NRC, de Volkskrant, De Telegraaf, AD en Trouw bevestigt wat ik dacht: dat we steeds meer dingen ongelooflijk zijn gaan vinden. Sinds 2008 stijgt het aantal keren ‘ongelooflijk’ (of ‘ongelofelijk’) in die vijf kranten gestaag. Meer dan 200 keer per maand is sinds 2014 eerder regel dan uitzondering.

Daarmee hebben we bijna voor elkaar dat het woord niets meer betekent, of de zin hooguit in één versnellinkje hoger zet. Niet alleen Schippers’ oren klapperden: in Het Parool las ik afgelopen week dat Cruijff „ongelooflijk populair” is onder jonge Ajax-supporters. RTL-journalist Koen de Regt noemde het lekken van de IS-inschrijflijsten op Twitter „een ongelooflijke scoop”. Het was „bijna ongelooflijk”, schreef de Volkskrant, dat de overleden George Martin het rijke geluid van Beatles-album Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band uit een viersporenrecorder kreeg. En in Trouw las ik dit weekend over een „ongelooflijk gewone reiger”. Dus zelfs middelmaat is al niet meer te geloven.

Maar dat het woord weinig meer betekent, illustreerde sportverslaggever Leo Oldenburger van SBS 6 laatst het best. Vlak voor de Champions League-wedstrijd tussen PSV en Atlético Madrid was het twijfelachtig of middenvelder Andrés Guardado wel fit genoeg was om te kunnen spelen. Oldenburger vroeg PSV-coach Phillip Cocu tijdens de warming-up: „Hoe ongelooflijk belangrijk is het dat hij erbij is?”