Hoe onafhankelijk is Draghi eigenlijk?

In Nederland was het traditioneel niet netjes om de centrale bank te kritiseren. Vreemd eigenlijk. Rente- en geldbeleid zijn gewoon politiek.

pad tamminga, menno pad 027.eps

Al het geld is politiek. Ons geld is te gewichtig om aan centrale banken alleen over te laten. Daarom is het toe te juichen dat politici zich uitspreken over de ultralage rentepolitiek van de ECB, de Europese Centrale Bank. Met haar expansieve geldpolitiek spot de ECB met het imago van zuinigheid dat centrale bankiers altijd heeft aangekleefd.

Staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) wilde vrijdagmiddag het ECB-beleid niet becommentariëren maar zei wel tegen radiozender BNR: „Is het voldoende als ik boos kijk?” CDA-kamerlid Pieter Omtzigt noemde het ECB-besluit „buitengewoon onverantwoord”.

En dat zijn dan nog hele lieve commentaren. Vier jaar geleden noemde een van de Republikeinse presidentskandidaten Ben Bernanke, de toenmalige chef van de centrale bank, een landverrader.

De ultralage rentepolitiek van de ECB straft de bezitters van financieel vermogen, zoals spaar- , verzekerings- en pensioengeld. En laat Nederland daarin nu juist een koploper in Europa zijn. Alles bij elkaar beloopt ons financieel vermogen tegen de 2.000 miljard euro.

In Nederland was het traditioneel niet netjes om de centrale bank te kritiseren. Minister-president Ruud Lubbers zette in 1990 president Wim Duisenberg van De Nederlandsche Bank, die daags tevoren had opgeroepen tot driemaal zoveel bezuinigen, weg met de verzuchting: de bladeren vallen van de bomen en daar is de president van De Nederlandsche Bank.

In de VS noemden sommige politici de baas van hun centrale bank een landverrader. En hier?

De Nederlandse onwil om kritiek te leveren hangt samen met de breedgedragen opvatting dat een centrale bank onafhankelijk is. En dus geen kritiek mag krijgen. Althans niet openlijk.

Dat is een raadselachtige opvatting. Rente- en geldbeleid zijn gewoon politiek, zoals begrotingsbeleid dat ook is. Maar ja, Nederland heeft ook een diepgewortelde voorkeur om ‘moeilijke’ politieke onderwerpen uit te besteden aan knappe koppen zonder partijlidmaatschapskaart. Het Centraal Planbureau rekent de begrotingspolitiek en de verkiezingsprogramma’s door. De Nederlandsche Bank ‘deed’ de rente, nu doet de ECB dat. En kopstukken van CPB en DNB bekijken dan weer in de ambtelijke Centraal Economische Commissie wat de prioriteiten kunnen zijn van een nieuw kabinet.

De centrale bank is wettelijk onafhankelijk, maar alleen onafhankelijk in de zin dat er geen hiërarchische verhouding is met de minister van Financiën, het kabinet of een meerderheid van de Tweede Kamer. De president van De Nederlandsche Bank kan niet worden afgezet met een Kamermotie. Dat geldt ook voor de ECB-president.

Maar centrale banken en politici beïnvloeden elkaar voortdurend. Of proberen dat. De ECB houdt persconferenties over haar beleid en richt zich daarmee over de hoofden van de media en het publiek ook tot de politici. Als er politiek iets wezenlijks op handen is , zoals de redding van Griekenland of een bijeenkomst van ministers van Financiën, dan is ECB-president Draghi erbij.

Hoe politici en de ECB met elkaar optrekken zie je ook in de agenda’s van de bestuurders van de ECB. Vorig jaar heeft de Financial Times bij de ECB de afspraken in die agenda’s opgevraagd. Wat bleek? De top van de ECB praat regelmatig met partijen op de financiële markten én met politici uit verschillende landen.

Dus Kamerlid Omtzigt, staatssecretaris Wiebes, kabinet en Kamer, voel u niet bezwaard, maar kruis in het publieke domein de degens over de geldpolitiek.