Abelprijs gaat naar Andrew Wiles, voor oplossing Fermat

De Abelprijs wordt dit jaar toegekend aan de Britse wiskundige Andrew Wiles (62) voor zijn oplossing van de beroemde laatste stelling van Fermat. Dit maakte de Noorse Academie van Wetenschappen en Letteren dinsdag in Oslo bekend. De wiskundehoogleraar aan de Universiteit van Oxford krijgt een bedrag van zes miljoen Noorse kronen (635.000 euro). Wiles werd in 1993 wereldberoemd met zijn bewijs van ‘Fermat’.

an+bn=cn

De Laatste Stelling van Fermat, in 1637 geformuleerd door Pierre de Fermat, was eeuwen lang het meest beruchte open probleem in de getaltheorie. Fermat zegt dat derde (of hogere) machten van gehele getallen niet geschreven kunnen worden als de som van twee andere derde (of hogere) machten: an+bn=cn kan niet waar zijn voor n groter dan twee. (Bij kwadraten lukt het wel: 32+42=52.) Al sinds 1637, toen Fermat in een kantlijn

Andrew Wiles Foto Alain Goriely/University of Oxford

Andrew Wiles Foto Alain Goriely/University of Oxford

beweerde een ‘werkelijk schitterend’ bewijs te hebben gevonden - maar dat nooit waarmaakte - hadden  wiskundigen zich over dit probleem het hoofd gebroken.

Diep geroerd

Wiskundige Alex Bellos belde tijdens de bekendmaking dinsdag de prijswinnaar. Wiles zei dat hij diep geroerd wordt door diepe, onverwachte connecties tussen uiteenlopende gebieden uit de wiskunde. Wiles doelde daarmee op het verband tussen vergelijkingen als de Fermat-vergelijking en elliptische krommen, dat hem ook indertijd leidde naar de oplossing van ‘Fermat’.

 

Als kind droomde Wiles er al van om ‘Fermat’ op te lossen, maar tijdens zijn promotietijd werd hem geadviseerd om met andere, moderne wiskunde bezig te zijn. Fermat leek onbewijsbaar. Tot de Duitser Gerhard Frey in de jaren tachtig de ongelooflijke ontdekking deed dat het zogeheten Taniyama-Shimura-vermoeden (wat toen nog niet was opgelost) de Laatste Stelling van Fermat impliceert. Het Taniyama-Shimura-vermoeden zegt dat ‘elke elliptische kromme modulair is’. En elliptische krommen waren nu juist de ingredienten van Wiles’ onderzoek. Toen stond voor hem vast dat hij zich volledig op het Taniyama-Shimura-vermoeden zou storten.

Volledige afzondering

Zeven jaar lang werkte hij, in volledige afzondering, aan dit probleem. In 1993 kwam hij met zijn bewijs naar buiten. Wiles werd wereldnieuws. ‘Bewijs voor stelling Fermat is “waarschijnlijk correct“, kopte deze krant op 1 juli 1993. Met het woord ‘waarschijnlijk’ werd een slag om de arm gehouden en dat bleek terecht. Toen collega’s het bewijs stap voor stap controleerden, werd een ernstige fout ontdekt. Wiles’ wereld stortte in, maar met behulp van zijn leerling Richard Taylor kon hij het gat dichten. In 1994 volgde de triomf alsnog en nog een jaar later besloeg het bewijs van Wiles en Taylor een heel nummer van Annals of Mathematics.

 

De Abelprijs is – samen met de Fieldsmedaille – de hoogste onderscheiding in de wiskunde. Hij wordt ieder jaar uitgereikt.
In 1998 kreeg Wiles al een eervolle vermelding bij de uitreiking van de Fieldsmedailles, die eens in de vier jaar worden uitgereikt aan maximaal vier wiskundigen die de leeftijd van veertig jaar nog niet hebben bereikt. Wiles, geboren in 1953, was die leeftijdsgrens toen al gepasseerd – anders had hij de Fieldsmedaille ongetwijfeld gewonnen.

De Abelprijs is ingesteld ter gelegenheid van de tweehonderdste  geboortedag van de Noorse wiskundige Niels Henrik Abel (1802-1829). De eerste is uitgereikt in 2003. Het prijzengeld is gelijk aan dat van de Nobelprijzen. Er is geen Nobelprijs voor de Wiskunde en de Noorse Academie van Wetenschappen wil met de Abelprijs dat gemis goed maken. De bedoeling van de prijs is ook om het onderwijs en onderzoek in de wiskunde te versterken en te inspireren. Vorig jaar kreeg de beroemde wiskundige John Nash (1928-2015) de prijs. Nash had al eerder de Nobelprijs voor economie gekregen voor zijn werk aan speltheorie. Over zijn leven is de beroemde film A beuatiful Mind gemaalkt. Nash kwam daags na de uitreiking van de Abelprijs om het leven toen de taxi verongelukte die hem en zijn vrouw terugbracht  van het vliegveld naar hun huis in Princeton (VS).

Op 24 mei zal de Abelprijs tijdens een feestelijke ceremonie in Oslo worden uitgereikt door kroonprins Haakon Magnus van Noorwegen.