Gaaf Hollands fregat ligt al 300 jaar op bodem Finse golf

Tekening van het schip zoals het nu van op de bodem van de Finse Golf ligt. Tekening SubZone, Finland

Op de bodem van de Finse Golf is een goed bewaard oorlogsschip uit de 18e eeuw gevonden. „Vrijwel zeker gaat het om de Huis te Warmelo, een fregat uit Medemblik van de West-Friese Admiraliteit dat in 1715 is vergaan”, zegt Michiel Bartels van Archeologie West-Friesland. „Dit type schip hoorde tot de werkpaarden van de marine, maar daarvan hadden we er tot nu toe niet een gevonden. De vondst zou verder mooi een lacune in onze scheepskennis opvullen van de overgang van de hoogtij van de Gouden Eeuw naar het midden van de achttiende eeuw.”

Het begon met de ontdekking eind vorig jaar van een oude zeekaart van de Finse Golf in het Maritiem Museum Rotterdam door de Medemblikse amateurhistoricus Peter Swart. „Ik doe al jaren onderzoek naar de Admiraliteit van West-Friesland en Huis te Warmelo, waarvan bekend was dat het een 35 meter lang oorlogsschip was dat op 25 augustus 1715 in de Finse Golf was vergaan.”

Op de kaart zag Swart bij Kalbådagrund, een rif twintig mijl ten oosten van Helsinki, de tekst „hier is het Noord-Hollands oorlog schip op gebleven 1715”. Navraag bij de Finse archeologische dienst door Bartels of ze op de plek een schipswrak kenden, leverde snel een bevestigend antwoord op: in 2006 had de Finse maritieme dienst op 62 meter diepte een uitstekend bewaard gebleven achttiende-eeuws wrak ontdekt. En in 2014 had het Finse onderwateronderzoeksbureau SubZone er nog een keer met duikers een kijkje genomen. Ze hadden vastgesteld dat het kanonnen had en 35 meter lang was, maar ze hadden het niet kunnen identificeren.

 

Zweedse en Russische archieven

„Samen met professor Marcus Gjudhammer van de Universiteit Helsinki hebben we onderzoek gedaan in Zweedse en Russische archieven”, vertelt SubZone-directeur Immi Wallin. „Maar die landen hebben op die plek en in dat jaar geen enkel schip van die lengte verloren. Er is maar één schip dat toen daar is vergaan: de Huis te Warmelo. Ik ben dus zeker.”

Bartels heeft nog een reden om ‘vrijwel zeker’ te zijn. „Op filmbeelden van SubZone zijn kanonnen op het bovendek te zien. Een kanonnenexpert van Terschelling heeft vastgesteld dat de rolpaarden waarop de kanonnen staan typisch Nederlands zijn.”

Houtmonsters

Komende zomer gaan de archeologen weer naar het schip duiken. Ze zullen dan houtmonsters nemen om het schip preciezer te kunnen dateren. Verder willen ze de spiegel, de achterzijde van het schip, die nu plat op de zeebodem ligt, met speciale apparatuur oplichten en bestuderen. Als het goed is, zien ze dan de naam Huis te Warmelo en kan het wrak definitief verbonden worden met wat nu al bekend is uit de historische bronnen.

François de Groot uit Alkmaar

Het schip maakte deel uit van het jaarlijkse handelskonvooi dat in de Baltische staten en Rusland graan en hout ging halen. Op de heenweg in de zomer van 1715 hadden tweehonderd handelsschepen onder meer klokken, zout en kaas als lading mee. Als bescherming voeren twintig Britse en twaalf Nederlandse marineschepen mee. In de nacht van 25 augustus 1715 raakte de Huis ter Warmelo tijdens een zware storm een klip. Acht zeemijl verder zonk het. Honderddertig van de tweehonderd bemanningsleden, onder wie kapitein François de Groot uit Alkmaar, vonden de dood.