NS-personeel vindt staat te sturend

In een advies van de centrale ondernemingsraad van NS keert het personeel zich tegen de leidende rol van de politiek bij strategische keuzes van NS.

Stationswinkels zouden, net als de Kiosk, voorlopig van NS moeten blijven, vindt de ondernemingsraad.

De werknemers van NS keren zich tegen de bemoeienis van het kabinet met NS. De nieuwe strategie van het spoorbedrijf, die twee weken geleden door de raad van bestuur is gepresenteerd, is volgens de centrale ondernemingsraad (COR) bepaald door minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) en staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA).

De ondernemingsraad beschouwt de staat daarom als medeondernemer. Als de ondernemingsraad het besluit van de raad van bestuur probeert tegen te houden bij de Ondernemingskamer, wordt de staat betrokken bij die juridische procedure.

Dat schrijft de COR van NS in een advies dat dit weekend naar bestuursvoorzitter Roger van Boxtel is gestuurd. De ondernemingsraad vertegenwoordigt alle 34.000 werknemers van NS, inclusief de 13.000 buitenlandse werknemers van dochterbedrijf Abellio. In het advies keert de COR zich tegen niet meer meedingen naar regionale spoorlijnen.

‘De staat is leidend’

Volgens Gerard Wold, voorzitter van de centrale ondernemingsraad, is het verzet tegen politieke bemoeienis een principiële zaak die ook van belang is voor andere staatsbedrijven. „De keuzes van deze strategie zijn niet te verdedigen met zuiver bedrijfseconomische motieven. Van Boxtel heeft zelf gezegd dat hij de keuzes niet zelfstandig heeft gemaakt, maar in een ‘intensieve dialoog’ met aandeelhouder Dijsselbloem en concessieverlener Dijksma. Wij concluderen dat de staat leidend is geweest. Wat is in zo’n situatie de betekenis van medezeggenschap? Welke rol kunnen wij nog spelen als COR? De Wet op de ondernemingsraden zegt te weinig over politieke bemoeienis in een bedrijf.”

NS lijdt onder het gebrek aan politieke besluitvorming, volgens Wold. „Wat weegt zwaarder voor NS: marktwerking of de nutsfunctie? Die keuze wordt maar niet gemaakt.” Onzekerheid over de toekomst en de aanhoudende kritiek zijn bovendien slecht voor het moreel van het personeel: „Na heel veel beuken kan een bedrijf imploderen. Werknemers gaan afhaken.”

Wold kan het niet bevestigen, maar andere bronnen zeggen dat de politieke druk vooral voelbaar is rond de concessie van de hogesnelheidslijn. Omdat NS er maar niet in slaagt om het hsl-vervoer na de Fyra op orde te krijgen, dreigt NS die concessie voortijdig kwijt te raken.

Meebieden in de provincie

Het advies van de COR wijkt op cruciale punten af van de nieuwe koers. Zo moet NS blijven meebieden op concessies voor regionale spoorlijnen, vindt de COR. De raad van bestuur wil zich, na het fiasco met de aanbestedingsfraude in Limburg, beperken tot het hoofdrailnet. De strijd om de regionale spoorlijnen wil NS overlaten aan concurrenten als Arriva, Transdev (Connexxion en Veolia) en Syntus.

COR-voorzitter Wold begrijpt die keuze niet. „Dit is heel onverstandig, je moet scherp blijven op je interne markt. Buitenlandse partijen azen op vervoer in Nederland. Als je voor marktwerking bent, is afhaken niet logisch want dan zijn er minder partijen. Als je tegen marktwerking bent is het ook niet logisch want dan wil je dat NS een sterke positie houdt. Dit is economisch noch politiek te verdedigen.”

Over twee andere keuzes in de strategie is de COR genuanceerd. Het afstoten van de stationswinkels die NS exploiteert is pas wenselijk als een evaluatie van drie vorig jaar afgestoten ketens positief uitvalt. Busbedrijf Qbuzz kan alleen worden verkocht als het bedrijf als eenheid behouden blijft, net als de arbeidsvoorwaarden van de werknemers.

Of de COR naar de Ondernemingskamer gaat, kan Wold nog niet zeggen. Dat hangt af van de reactie van de raad van bestuur op het advies. Verzet tegen de NS-strategie komt in ieder geval van vakbond FNV Spoor. Het kabinet komt, mogelijk eind maart, met een gecombineerde reactie op de NS-plannen en de Fyra-enquête.

    • Mark Duursma