Dit is de vrouw die Angela Merkel aanvalt

De rechts-nationalistische AfD is nu echt doorgebroken. Leider Petry zorgt voor ophef.

De omstreden Frauke Petry met partijgenoot Albrecht Glaser van de AfD. Foto John MacDougall/AFP

Toen Frauke Petry (40) vorige maand met grote meerderheid herkozen werd als leider van de rechts-nationalistische partij Alternative für Deutschland (AfD), zette ze zich achter de piano en speelde ze de eerste strofe van het Duitse lied Die Gedanken sind frei. Veel partijleden zongen mee. Want de AfD ziet zich als partij die Duitsland bevrijdt van een verstikkende politieke correctheid.

Onder leiding van Petry is de AfD uitgegroeid tot een factor van betekenis in de Duitse politiek. Bij de deelstaatverkiezingen die zondag werden gehouden in Baden-Württemberg, Rijnland-Palts en Saksen-Anhalt brak de partij krachtig door. In Saksen-Anhalt stemde zelfs bijna een kwart van de kiezers op de partij.

Met haar directe stijl van campagne voeren heeft Petry de partij een duidelijk gezicht gegeven, wat in de eerste tijd na de oprichting in 2013 aanvankelijk ontbrak. De AfD was toen meer een partij van hoogleraren economie en bedaagde ex-leden van CDU en FDP. Zij keerden zich vooral tegen de euro en de Europese integratie, die door bondskanselier Merkel als onvermijdelijkheden werden gepresenteerd.

Maar de partij schoof op naar rechts. De economisch liberale vleugel legde het in een bittere strijd af tegen het nationalistische kamp, dat Petry op het schild hees. Ze is fel omstreden, voor sommigen (zoals het weekblad Der Spiegel) zelfs een gevaar voor het land. Maar haar aanhang deert dat niet. Ze is voor hen bij uitstek de anti-Merkel.

Petry werd in 1975 geboren in wat toen de DDR was. Haar vader was al voor de val van de Muur op een reis naar het westen in de Bondsrepubliek gebleven. Zodra zij ook konden, volgden Petry, toen 14 jaar, en haar moeder. Later zou ze vertellen hoe teleurstellend het leven in het westen voor haar was. Ook was ze verbitterd over de manier waarop de Bondsrepubliek het oosten botweg ‘overnam’.

Frauke Marquardt, zoals ze aanvankelijk heette, ging scheikunde studeren, promoveerde en richtte op 32-jarige leeftijd een eigen bedrijf op, dat na twee jaar al over de kop ging. Ze trouwde met een dominee, Sven Petry, met wie ze vier kinderen kreeg. Sinds enkele maanden is het paar uit elkaar. En terwijl zij felle kritiek op het vluchtelingenbeleid van kanselier Merkel tot kern van haar politieke boodschap heeft gemaakt, toont hij zich op Twitter juist een aanhanger van Merkels aanpak.

Net als andere politici in Europa die zich afzetten tegen de gevestigde partijen, schrikt ook Petry niet terug voor harde uitspraken. Zo riep ze onlangs een golf van kritiek over zich af door te zeggen dat bij de grens zo nodig vuurwapens gebruikt moeten worden om vluchtelingen tegen te houden. De Duitse media, van links tot rechts, reageerden verontwaardigd, en riepen in herinnering dat Duitsland, in de nazitijd en later ook in de DDR, een gruwelijk verleden heeft van schieten op burgers. Zelfs binnen de top van haar eigen partij vond men dit te ver gaan – al was het maar omdat het tactisch onverstandig leek, een maand voor de belangrijke deelstaatverkiezingen.

Maar het lijkt weinig af te doen aan de populariteit van Petry of de AfD. Een vicevoorzitter van de partij voegde zelfs voor de volledigheid op Facebook nog even toe dat vuurwapens ook tegen vrouwen en kinderen ingezet moeten kunnen worden (een uitspraak waarvan ze later terugkwam, door te zeggen dat de muis van haar computer was uitgegleden waardoor het woord ‘niet’ was weggevallen).

In de westelijke deelstaten probeert de AfD zich een meer gematigd imago aan te meten dan in de deelstaten van de voormalige DDR, waar het verzet tegen de komst van vluchtelingen en de angst voor de islam het grootst zijn. De tweede man van de AfD, Jörg Meuthen, is lijsttrekker in Baden-Württemberg. Deze hoogleraar economie zegt moslims in zijn vriendenkring te hebben en is nooit betrapt op het soort scherpe uitspraken als van Petry of andere partijgenoten (in zijn eigen deelstaat noemde een kandidaat voor het deelstaatparlement het vluchtelingenbeleid van de Groenen „een sluipende genocide”). Maar hij neemt er ook nooit openlijk afstand van.

Petry is ondertussen ook zélf het doelwit van protest en harde aanvallen. Europees commissaris Günther Oettinger (CDU, oud-premier van Baden-Württemberg) zei vorige maand dat hij zich, als hij met Petry getrouwd was, „vanavond nog zou doodschieten”. Later verklaarde hij op Twitter dat het niet „om Petry als persoon” ging, maar om de koers die haar partij tegenwoordig volgt.