Als je naar het kalifaat gaat, ben je dan automatisch fout?

Is het strafbaar om naar Syrië te willen reizen? Dinsdag doet het hof hierover een belangrijke uitspraak.

Het hof Arnhem-Leeuwarden doet dinsdag een uitspraak die cruciaal kan zijn voor de aanpak van Syriëgangers. De hogere rechter buigt zich over de vraag in hoeverre het strafbaar is om naar het kalifaat te reizen. Nu liggen er tegenstrijdige uitspraken van lagere rechters.

De Gelderse rechtbank sprak vorig jaar twee Arnhemmers vrij die werden aangehouden met bivakmutsen, gevechtskleding en walkietalkies. Zij gingen naar Syrië, stelde de rechter vast, maar dat was niet genoeg voor een veroordeling voor terrorisme.

De Rotterdamse rechtbank vonniste vorige maand in een soortgelijke zaak geheel anders. Twee andere Arnhemmers wilden naar Syrië, volgens henzelf om hulp te verlenen en een transportbedrijfje te starten, maar kregen celstraffen opgelegd tot 3,5 jaar. Zelfs als je om een andere reden naar het kalifaat wil, bijvoorbeeld om er kok te worden, ben je een jihadganger, blijkt uit dit vonnis.

De rechtspraak over Syriëgangers is aan het verschuiven, constateert André Seebregts, advocaat van de veroordeelden. „Justitie heeft steeds minder bewijs nodig voor een veroordeling”, zegt hij. „Vorig jaar sprak de Gelderse rechtbank Syriëgangers vrij omdat er geen hard bewijs is dat zij wilden gaan strijden. Nu zegt de Rotterdamse rechtbank: of je nu wilt strijden of niet, alleen al het feit dat je daarheen wilt, is strafbaar.” Officier van justitie Van Veghel bevestigde na de Rotterdamse uitspraak dat het voor justitie makkelijker is geworden uitreizigers te vervolgen.

Een ‘Oost-Duitsland-gevoel’

Als onderbouwing voor haar uitspraak verwees de Rotterdamse rechter naar een rapport over de leefsituatie van Syriëstrijders, opgesteld door drie wetenschappers. Hierin staat dat het praktisch onmogelijk is om je in het kalifaat te onttrekken aan de gewapende strijd. De wetenschappers baseren dit op informatie van „een medewerker van het ministerie van Veiligheid en Justitie” en „een journalist”, blijkt uit de bronnenlijst. Seebregts vindt dat geen sterke onderbouwing. „Op basis van anonieme beweringen van een journalist en een ambtenaar, concludeert de rechter dus dat iedereen die naar het kalifaat reist, daar gaat strijden.”

Volgens Seebregts bewijst het vonnis dat „de angst voor terreur ook de rechterlijke macht heeft bereikt”. Rechters willen geen enkel risico nemen dat er ooit een terroristisch misdrijf wordt gepleegd, zegt Seebregts. „Het gevolg is dat rechtstatelijke waarborgen in het gedrang komen.”

Neem de voorwaarden die een van zijn cliënten door de Rotterdamse rechtbank kreeg opgelegd: een half jaar cel, 4 jaar een enkelband, verplichte gesprekken met een islamdeskundige en de reclassering over zijn beleving van de islam, over zijn vrienden, waar hij met hen over praat, wat hij op internet doet en waar hij naar kijkt. Seebregts: „En dat allemaal omdat hij één keer geld heeft overgemaakt naar een vriend in Syrië. Ik krijg er een beetje een Oost-Duitsland-gevoel van.”

Het Hof oordeelt dinsdag over de vrijspraak van de Syriëgangers vorig jaar. Als het Hof de vrijspraken bevestigt, betekent dit dat naar Syrië willen gaan op zich niet strafbaar is, maar dat justitie aannemelijk moet maken dat een uitreiziger daadwerkelijk van plan is te gaan strijden.