Rechter veroordeelt na levensdelicten vaker tot doodslag

Plegers van een levensdelict worden voor hetzelfde feit sinds enkele jaren vaker veroordeeld voor doodslag dan voor moord. In 2013 zijn de voorwaarden voor het bewijzen van moord aangescherpt en sindsdien hebben rechters bijna 40 procent van de zaken waarin moord bewezen was verklaard, in hoger beroep afgezwakt tot doodslag.

En dat scheelt flink in de straf, blijkt uit onderzoek van deze krant naar ruim honderd moord- en doodslagzaken tussen 2011 en 2013 die door de rechtbank en in hoger beroep door het gerechtshof zijn behandeld. Voor moord, waarbij ‘voorbedachte rade’ is vereist, kan levenslang worden gegeven. Voor doodslag, een handeling ‘in opwelling’, maximaal vijftien jaar. Gemiddeld kregen de daders uit het onderzoek ruim veertien jaar celstraf voor moord, in hoger beroep was dat nog geen tien jaar voor doodslag.

Dat rechters in hoger beroep moord en doodslag lichter bestraffen heeft vele oorzaken – andere beoordeling van feiten, toerekeningvatbaarheid. Maar ook de aanscherping van de eis voor een bewezen ‘moord’ blijkt dus een belangrijke rol te spelen. Van moord was voorheen sprake als een verdachte de tijd en gelegenheid had gehad om na te denken – enkele seconden waren genoeg. In 2013 stelde de Hoge Raad dat voortaan moest vaststaan dat een dader ook van die tijd en gelegenheid gebruik had gemaakt. Alleen dan is ‘voorbedachte rade’ bewezen, anders is het doodslag, aldus de hoogste rechter.

De meningen over deze rechtsontwikkeling zijn verdeeld. Foort van Oosten, Kamerlid voor de VVD, stelt voor om de maximumstraf voor doodslag te verhogen. Hij noemt het „zorgelijk” dat daders nu lichtere straffen krijgen omdat de rechter afdaalt van moord naar doodslag. De Groningse universitair docent Rick Robroek ziet wel wat in dat voorstel. „De categorie doodslag omvat door de nieuwe eisen zwaardere gevallen dan voorheen. Dan is het, denk ik, goed om de rechter voor doodslag wat meer ruimte te geven.”

Volgens advocaat Yehudi Moszkowicz toont het arrest van de Hoge Raad uit 2013 juist aan hoe belangrijk het onderscheid tussen moord en doodslag is. „Als je de maximumstraf voor doodslag gaat verhogen wordt dat verschil effectief kleiner.”