Een ring van stof, uitgestoten door een oude, stervende ster

Stofringen zijn wel vaker gefotografeerd, maar het is voor het eerst dat de ring rond een miljarden jaren oude ster zo duidelijk in beeld is gebracht.
ESO/Digitized Sky Survey 2/Davide De Martin

Een kleurrijk stukje sterrenhemel, met vreemde nevels van waterstofgas… Helaas is het niet te zien vanuit Nederland. Het gebied op deze foto maakt deel uit van het sterrenbeeld Vela – ‘Zeilen’ in het Nederlands – dat alleen beneden de Middellandse Zee waarneembaar is.

Even onder het midden staat een onopvallend sterretje op ongeveer 4000 lichtjaar van de aarde, dat IRAS 08544-4431 wordt genoemd. Op het eerste gezicht is er weinig bijzonders aan te zien, maar als je er heel sterk op inzoomt, blijkt het niet om één ster te gaan, maar om twee. En die dubbelster is ook nog eens omgeven door een ring van minuscule vaste deeltjes (inzet).

Stofringen zoals deze zijn wel vaker gefotografeerd, maar het is voor het eerst dat de ring rond een miljarden jaren oude ster als IRAS 08544-4431 zo duidelijk in beeld is gebracht. Bij jonge sterren is zo’n stofring de voorbode van de vorming van nieuwe planeten. In dit geval bestaat de ring uit materiaal dat door de centrale ster – die het einde van zijn leven nadert – is uitgestoten.

De stofring rond IRAS 08544-4431 is recent onderzocht door een team waar onder andere drie astronomen van de universiteit van Leuven deel van uitmaken. Volgens de astronomen vertoont deze oude stofring opvallende overeenkomsten met de ‘planeetvormende’ ringen rond jonge sterren. Ze achten het zelfs niet ondenkbaar dat ook dit stof nog tot planeten zal samenklonteren.

De ingezoomde opname is gemaakt met de Very Large Telescope Interferometer van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht in Chili. Opnamen die met dit optische samenwerkingsverband van vier telescopen worden gemaakt, zijn qua scherpte vergelijkbaar met die van een denkbeeldige telescoop met een middellijn van 150 meter.