Column

Duivelse dilemma’s? Wen er maar aan

Half Europa valt over de vluchtelingendeal die Angela Merkel deze week met Turkije sloot. Enerzijds willen Europeanen geen ongecontroleerde instroom van migranten en vluchtelingen meer. Alleen Turkije kan ons helpen de regie terug te krijgen – mensen worden immers via Turkije hierheen gesmokkeld. Anderzijds hechten wij aan onze Europese waarden, rechtsstaat en democratie. Deals met ‘Sultan Erdogan’ passen daar moeilijk in.

Moeten we visavrij reizen, miljardenhulp en uitzicht op EU-lidmaatschap aanbieden aan iemand die Koerden bombardeert en media ringeloort? Mag je vluchtelingen terugsturen naar zo’n land?

Europa zit in een duivels dilemma. Daar komen er binnenkort nog meer van. Iemand het zinnetje gelezen over „the possibility of establishing in Syria areas which will be more safe”? Dat stond ook in Merkels deal.

Eerst even dit. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn wij niet meer gewend te schipperen tussen geopolitiek en waarden. De Amerikanen bevrijdden ons en ‘deden’ daarna onze geopolitiek, terwijl wij vreedzaam welvaartsstaten bouwden. De hele Koude Oorlog zaten we veilig onder de Amerikaanse paraplu. Toen de Muur viel, waren we twee generaties verder. Machtspolitiek waren we ontwend.

Dat de Amerikanen uit Europa vertrokken, vonden we best. We reduceerden onze defensiebudgetten, want „we made trade, not war”. EU-handelsakkoorden met derde landen stonden vol eisen voor goed bestuur. Die dwongen we af.

Nu keert het tij. Cynische elites in Moldavië of Servië verdienen aan handel met Europa, maar laten de democratisering links liggen. We kunnen weinig doen. We hebben ook steeds minder recht van spreken. Nationalistische regeringen in EU-landen als Polen en Hongarije draaien de rechtsstaat de nek om. In het Slowaakse parlement zitten neonazi’s.

Nu grote buren harde machtspolitiek bedrijven en het Midden-Oosten explodeert, wordt het nog gecompliceerder. Nu moeten we beleid formuleren. Geopolitiek beleid. Dat drong eind 2013 tot ons door toen de toenmalige Oekraïense president Janoekovitsj onder druk van Moskou besloot het handelsverdrag met de EU niet te tekenen. Dat Rusland zo nijdig kon worden over wat wij als ‘technische voorschriften’ beschouwden, was niet bij Europese leiders opgekomen.

Ook de annexatie van de Krim verraste hen. In Griekenland doorkruisten geopolitieke overwegingen de Europese besluitvorming weer. Sommigen wilden het land uit de eurozone zetten. Maar die ‘luxe’ hadden ze niet meer. Een failed state in deze woelige hoek van Europa zou prooi worden van pokerende grootmachten als Rusland.

En nu zijn het de vluchtelingen. Europa, dat de Turken te lang in de EU-wachtkamer liet zitten, is ditmaal vragende partij. Ankara heeft alle tijd en kan tegeneisen stellen. Wij zijn met 28 en hebben haast. Goed beleid maken kan niet. Toch moet het. Nu al worden smokkelroutes verlegd. Straks moeten we ‘terugneemakkoorden’ sluiten met Moldavië, Oekraïne, Albanië, Maghreblanden. En met, o ironie, Rusland.

Omdat veel Syriërs via Turkije vluchten, gaat dat ene zinnetje uit Merkels deal ons achtervolgen. Het is Erdogans diepe wens om in Noord-Syrië een veilige zone voor Syriërs te vestigen. Hij wil Syrisch Koerdistan dus vol sunnieten zetten, bewaakt door Europeanen en Amerikanen. Tot nog toe willen we niet meewerken, maar dat kan zo veranderen. Als Syriërs in zo’n zone veilig zijn, hoeven ze niet naar Europa. Maar gaan wij Turkije helpen om Turkse Koerden en Syrische Koerden van elkaar te scheiden en zo een Koerdische staat bij voorbaat uit te roken? Gaan westerse troepen, als ‘bewakers’ van die zone, een tweede Srebrenica riskeren? En een militaire confrontatie met de Russische strijdkrachten die daar actief zijn? Dilemma’s, dilemma’s. Die van deze week zijn er nog niets bij.