Uitgespeeld? Draghi gaat nog een stap verder

ECB-president Draghi kwam donderdag met een zwaar pakket voor stimulering van groei en inflatie: rentes lager, opkoop nóg meer obligaties

Mario Draghi. Foto: Daniel Roland/AFP

Hoezo, de centrale banken zijn uitgespeeld? Glimlachend betrad Mario Draghi donderdag de perszaal van de Europese Centrale Bank (ECB). Het zware pakket maatregelen dat hij presenteerde om de economische groei en de inflatie aan te jagen, is een salvo richting het groeiende koor van sceptici die niet meer geloven in monetaire oplossingen voor een zwakke economie.

De ECB zet haar hele instrumentarium in om de inflatiedoelstelling van 2 procent te bereiken. Alle rentetarieven gaan omlaag. Er komen nieuwe, supergunstige leningen voor banken. En de ECB gaat nóg meer obligaties opkopen.

De voorbije weken waren de twijfels bij beleggers en economen over de effectiviteit van het ECB-beleid toegenomen. ‘Frankfurt’ overspoelt de financiële markten met geld, maar toch blijft de economie het maar matig doen. De groei in de eurozone vertraagt en de inflatie is weer negatief (in februari minus 0,2 procent). Bovendien is het sinds de jaarwisseling onrustig op de financiële markten.

Het antwoord van Draghi: het is dankzij „ons monetair beleid” dat de eurolanden nog groeien en dat er nog geen deflatie is, een negatieve prijsspiraal. Dus er is méér van dit beleid nodig. Wat betekent dit?

Het belangrijkste ECB-rentetarief, voor leningen van banken bij de ECB, wordt verlaagd van het toch al historisch lage niveau van 0,05 procent naar 0. De depositorente, het tarief voor banken die overtollige tegoeden stallen bij de ECB, duikt van -0,3 naar -0,4 procent. Het negatieve tarief betekent dat banken (nu nog meer) boete betalen voor het parkeren van geld in Frankfurt. Dit moet banken aansporen het geld vooral uit te lenen aan burgers en bedrijven.

Dit laatste besluit is gedurfd. Europese banken klagen dat de ECB ze op kosten jaagt met de negatieve depositorente en de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), de ‘bank van centrale banken’, stelde zondag in een rapport dat er „grote onzekerheid” bestaat over de effecten van nóg lagere rentestanden.

Hulp voor banken

Om aan de kritiek van banken tegemoet te komen, gaat de ECB ze nu op een andere manier helpen. Banken die niet goed kunnen lenen op de geldmarkt, kunnen mu goedkoper lenen bij de ECB. En, belangrijker, een programma voor langlopend krediet aan de banken wordt nieuw leven in geblazen. Deze regeling, die Nederlandse banken eerder gebruikten, is extreem soepel. Banken die in de ogen van de ECB ‘braaf’ zijn en veel lenen aan consumenten en bedrijven, kunnen zelfs tegen het depositotarief lenen, dus negatief. Een bank krijgt dan geld toe op de lening.

Verdeeld bestuur

Daarbovenop komt er uitbreiding van de omstreden ‘kwantitatieve verruiming’. Voortaan koopt de ECB maandelijks 80 miljard euro aan obligaties op. Dit was 60 miljard. De ECB koopt niet langer alleen staatsleningen, maar ook obligaties van bedrijven. De miljarden die de ECB voor de obligaties betaalt moeten, via het financiële circuit, in de economie komen.

„Er is een zeker pessimisme over de centrale banken, en ook over de ECB”, zei Draghi. Die somberheid bleek ongegrond, want een „overweldigende meerderheid” binnen het 25-koppige ECB-bestuur stemde in met het pakket, aldus de Italiaan.

Er was dus ook een minderheid van tegenstanders. Dit waren Klaas Knot, de baas De Nederlandsche Bank, en zijn collega’s uit Duitsland en Estland, zo klinkt het vanuit Frankfurt. Deze ‘haviken’ zijn hoofdzakelijk gekant tegen het opkoopprogramma van obligaties. Ze vinden onder meer dat het tot financiële zeepbellen kan leiden.

Super Mario terug?

De ‘duif’ Draghi liet zich door de haviken niet tegenhouden. Het zware pakket maatregelen draagt zijn signatuur. Is de aloude ‘Super Mario’ terug, die met grote gebaren de financiële markten overweldigt? Toch niet.

Opvallend was dat beleggers maar heel even onder de indruk waren van de nieuwe ECB-maatregelen. Een graadmeter is de koers van de euro, die altijd daalt als de ECB de markt met geld overspoelt. De waarde van de euro daalde donderdag maar even, waarna een abrupte stijging volgde.

Dat was toen Draghi zei dat de ECB „niet verwacht dat het nodig is”  om de depositorente nog verder te verlagen, onder meer omdat dit de banken kan schaden. Dat kan duiden op een ondergrens aan de negatieve rente van de ECB, hoewel Draghi ook zei dat „de feiten kunnen veranderen”.

Het nóg verder uitbreiden van de obligatiekoop is, vanwege allerlei technische en politieke barrières, eveneens lastig. De ECB is zeker nog niet uitgespeeld, maar steeds moeilijker wordt het monetaire beleid wel.