Door hem is de Braziliaanse elite niet meer onaantastbaar

Corruptie werd in Brazilië altijd afgekocht met geld, maar dat wordt steeds lastiger.

Foto Rodolfo Buhrer/ Reuters

Als Sérgio Moro (44), de rechter in operatie Lava Jato (Wasstraat), Braziliës grootste corruptiezaak aller tijden, een willekeurig restaurant binnenstapt, staan de mensen op en beginnen ze spontaan te applaudisseren. In Braziliaanse popsongs wordt hij bezongen, en op sociale media bejubeld: voor veel Brazilianen is deze jonge rechter, die al tientallen van corruptie beschuldigde politieke en economische kopstukken liet arresteren, een held. „Het lot van Brazilië ligt in zijn handen”, kopte een Braziliaanse krant onlangs.

Toen het corruptieschandaal in het voorjaar van 2014 aan het licht kwam, beet Sérgio Moro zich erin vast. Met een onderzoeksteam van jonge juristen en de acties van de federale politie ontketende hij een ware revolutie in het land.

Voor het eerst bleek de politieke en economische elite van Brazilië niet meer onaantastbaar. Beelden op televisie van de opgepakte elite, die geboeid en onder begeleiding van zwaargewapende en gemaskerde agenten werden afgevoerd naar de gevangenis, waren de Brazilianen tot dan toe onbekend.

Doofpot

Corruptie, diep verankerd in de Braziliaanse samenleving, werd als het invloedrijke mensen betrof, vaak afgekocht met geld en in de doofpot gestopt. Moro’s strijd tegen corruptie maakt hem nu een van de meest gevreesde maar vooral ook machtigste mannen in Brazilië, zo bleek ook afgelopen week, toen op zijn gezag oud-president Luíz ‘Lula’ da Silva werd opgepakt, urenlang werd verhoord en vervolgens officieel in staat van beschuldiging werd gesteld. De aanklacht zou onder meer betrekking hebben op verzwegen bezittingen van Lula, zoals een penthouse aan zee met geld verkregen door corruptie. Moro veroordeelde nog een grote speler in het schandaal: Marcelo Odebrecht, de topman van bouwonderneming Odebrecht en een vriend van Lula, kreeg deze week 19 jaar cel. Tientallen andere verdachten wachten in de cel hun zaak af.

Het corruptieschandaal waarbij oliereus Petrobras, Odebrecht, branchegenoot OAS en talloze politici een hoofdrol spelen, legt bloot hoe via facturering, smeergeld en witwaspraktijken bouwopdrachten werden verdeeld en politieke steun werd verkregen: Lava Jato is een inventief in elkaar verweven netwerk van corruptie dat nu als een kaartenhuis in elkaar zakt.

De belangrijkste betrokkenen op een rij:

Hij sluit deals met verdachten

Dat komt mede door de methoden van Sérgio Moro. Met verdachten worden deals gesloten: informatie in ruil voor strafvermindering. Hoewel de rechter overwegend lof krijgt, is er ook kritiek op zijn tactiek. Moro geeft eerst toestemming om de verdachten op te pakken en vast te zetten om vervolgens pas hun schuld te bewijzen. Zo zat Marcelo Odebrecht maandenlang vast voordat hij deze week tot 19 jaar cel werd veroordeeld. Moro zelf zei hierover tijdens een lezing aan een universiteit vorig jaar: „Ik handel graag op een extreem reactieve manier.”

Moro, die rechten studeerde in Brazilië en aan Harvard in de VS, wordt wel vergeleken met de Amerikaanse Eliot Ness, de opsporingsambtenaar die in de jaren veertig op de beruchte Al Capone joeg. Net als Ness zet ook Moro de vervolging door, ondanks de enorme druk en de talloze doodsbedreigingen, ook aan het adres van zijn gezin. ‘Ik ga door want niemand in Brazilië kan en mag boven de wet staan’ is een van de lijfspreuken van de gedreven rechter.