Boerenbloed wordt wild van Oekraïne

Het handelsverdrag met Oekraïne wordt al grotendeels toegepast. Het Nederlandse bedrijfsleven profiteert.

De oogst van tarwe in Oekraïne door Amerikaanse machines. Foto: Vincent Mundy/Bloomberg

‘Ja’ versus ‘nee’. In de campagne voor het Oekraïne-referendum passeren allerlei beladen politieke onderwerpen de revue. De Europese Unie. Poetin. MH17. De ‘politieke elite’. De democratie.

Maar ruim 90 procent van de tekst van het associatieakkoord tussen de EU en Oekraïne, waarover Nederlanders op 6 april kunnen stemmen, gaat over handel en economische samenwerking. Wat vindt het Nederlandse bedrijfsleven van het akkoord?

Er zijn, volgens cijfers van VNO-NCW, zo’n vijfhonderd Nederlandse bedrijven actief in Oekraïne. Daar is Tolsma uit Emmeloord er één van. Het bedrijf maakt klimaatbeheersingsmachines en sorteer- en reinigingsapparatuur voor groenten. „Aardappels, rode bieten, wortels en uien”, zegt Maarten van Delden, salesmanager, aan de telefoon. „Dat gaat allemaal in die heerlijke Oekraïense soep, de borsjt”.

Vanuit een kantoor in Kiev opereert Tolsma op de Oekraïense markt. Het bedrijf profiteert direct van het associatieakkoord, waarvan het handelsgedeelte al sinds 1 januari wordt toegepast. Opeens hoeft Tolsma aan de Oekraïense grens de invoerheffing van 5 procent niet meer te betalen.

Een Tolsma-machine met invoerwaarde van 100.000 euro is nu zo’n 5.000 euro goedkoper voor de Oekraïense klant. „Dat is, zeker in Oekraïne, écht geld”, zegt Van Delden. „Ook onze Europese concurrenten hebben dit voordeel natuurlijk, maar ten opzichte van niet-Europese concurrenten gaan we erop vooruit.”

Het bedrijf met tweehonderd werknemers haalde de voorbije jaren zo’n 5 tot 7 procent van zijn omzet (rond de 50 miljoen euro) uit Oekraïne. Tot in 2014 de Oekraïense economie instortte door de onrust en de oorlog in het land. Nu haalt Tolsma nog maar zo’n 2 procent van zijn omzet uit Oekraïne. „Momenteel is het wel zwaar hoor”, zegt Van Delden. „Maar kijk eens naar de mogelijkheden in Oekraïne, zeker voor de landbouwsector. Die tienduizenden kilometers vruchtbare grond, daar wordt iemand met boerenbloed wel wild van. Uiteindelijk is zo’n vrijhandelszone goed voor iedereen.”

Ook KARA Energy Systems uit Almelo, een producent van verbrandingsovens, ziet kansen. Deze maand opent KARA samen met een Oekraïense partner een fabriek in Kiev, waar tussen de 200 en 300 mensen moeten gaan werken. Veel meer dan de zestig werknemers in Almelo.

„Oekraïne geldt als de graanschuur van Europa”, zegt Willy Bijen, salesmanager Europa bij KARA. „Dat betekent ook dat er ongelooflijk veel biomassa is, denk aan maïs en stro.” Er is steeds meer vraag naar energie uit biomassa, zegt Bijen. Oekraïne draait op gas uit Rusland, maar dit wordt door de politieke spanningen met het land steeds duurder en leveranties worden onzekerder.

Bijen steunt het akkoord en hij vindt het referendum erover een „farce”. Oekraïne (45 miljoen inwoners) is een „groot land waar men erg gericht is op Europa”. „Onze vleugels uitslaan, daar waren Nederlanders toch goed in?”

‘Nederland leeft van Europa’

Dat is ook de boodschap van ondernemersorganisatie VNO-NCW. „Oekraïne heeft een grote bevolking en het heeft veel groeipotentieel, als het weer wat stabieler wordt”, zegt Cees Oudshoorn, directeur Beleid van VNO-NCW. De werkgevers zijn „zonder meer positief” over het akkoord, dat ze „actief zullen promoten”.

Tot dusver schreeuwt VNO-NCW het echter niet van de daken. De organisatie gaf een ‘startsubsidie’ aan de ‘stem voor’-campagne van 37.000 euro, maar is „niet voornemens” meer geld te geven. VNO-NCW stond genoemd op de gelekte lijst van het kabinet van medestanders in de ‘ja’-campagne. Maar Oudshoorn zegt: „We zijn niet verbonden aan de ja-campagne”.

Waarom is VNO-NCW niet actiever? Oudshoorn spreekt van een „eigen geluid dat we zullen blijven uitdragen”. VNO-NCW voert een bredere campagne over de EU (‘Nederland leeft van Europa’), waarin het associatieakkoord slechts één onderdeel is. „Er is in Europa veel belangrijks aan de hand. De vluchtelingen, een mogelijke terugkeer van de binnengrenzen, een Brexit.”

Puur cijfermatig zijn de belangen van de werkgevers niet zo groot. De Nederlandse handel met Oekraïne is niet omvangrijk. Het land staat pas op plek 55 op de lijst van landen waarnaar Nederland het meeste exporteert. De waarde van de uitvoer lag voor het onrustjaar 2014 op jaarlijks meer dan 1 miljard euro. In 2014 en 2015 zakte dit bedrag tot onder de 800 miljoen euro. Op een totale Nederlandse uitvoerwaarde van 433 miljard euro is dat niet veel.

De uitvoer van Nederland naar Oekraïne bestaat voornamelijk uit machines en vervoermaterieel, chemische producten en landbouwproducten. Het ministerie van Economische Zaken ziet nog meer kansen in de landbouw(techniek) en infrastructuur en logistiek. Volgende week gaan 28 Nederlandse bedrijven uit deze sectoren naar Kiev op handelsmissie, met minister Ploumen (Buitenlandse Handel, PvdA).