Aung San Suu Kyi’s chauffeur wordt president

Nu het leger een presidentschap van haarzelf blokkeert, schuift Nobelprijswinnares een vertrouweling naar voren

Htin Kyaw, de vertrouweling van Aung San Suu Kyi die nu waarschijnlijk president wordt omdat het leger haar blokkeert, bij de opheffing van haar huisarrest in 2010. Foto Soe Than WIN/AFP

Htin Kyaw, econoom, vertrouweling van Nobelprijswinnaar Aung San Suu Kyi en tevens haar voormalige chauffeur, zal hoogst waarschijnlijk de eerste democratisch gekozen president van Birma in ruim vijftig jaar worden. Dat werd vandaag duidelijk in het Birmese parlement in de hoofdstad Naypitaw.

Met de voordracht van Htin Kyaw (70) komt voorlopig een einde aan de pogingen van Aung San Suu Kyi om zelf president te worden van Birma, dat ook Myanmar heet. De grondwet bepaalt dat Birmezen die kinderen hebben met de buitenlandse nationaliteit het hoogste ambt niet mogen bekleden. Suu Kyi heeft twee zoons met de Britse nationaliteit.

Na haar grote verkiezingsoverwinning afgelopen november, waarbij haar Nationale Liga voor Democratie de absolute meerderheid in beide kamers van het parlement behaalde, poogde Suu Kyi buiten de grondwet om toch president te worden. Daarover onderhandelde ze met legerbevelhebber Min Aung Hlaing.

Uiteindelijk bleek het leger niet bereid het gewraakte artikel uit de grondwet, in 2008 opgenomen met als enige bedoeling Suu Kyi te blokkeren, buiten werking te stellen. Suu Kyi kiest nu voor een marionet. Ze is altijd duidelijk geweest wie de werkelijke politieke macht de komende vijf jaar in Birma heeft. „Ik zal boven de president staan”, zei ze bij herhaling.

Niet naast maar achter Suu Kyi

Htin Kyaw is een vertrouweling van Suu Kyi. Hij ging naar dezelfde middelbare school als zij. De aanstaande president bestiert ook haar liefdadigheidsstichting, vernoemd naar haar moeder. Toen Aung San Suu Kyi in 2010 na jaren van huisarrest door de junta werd vrijgelaten en aan het hek van haar familiehuis aan 54 University Avenue in Rangoon verscheen om haar supporters te ontmoeten, stond Htin Kyaw aan haar zijde. Op een beroemde foto die toen gemaakt is, staat hij niet naast, maar net achter haar. Zo liggen de verhoudingen.

Toch geldt Htin Kyaw zeker niet als een lichtgewicht. Hij is opgeleid als econoom aan de universiteiten van Rangoon en Oxford en komt uit een familie van politiek geëngageerde intellectuelen. Zijn vader was een bekende schrijver. Zijn vrouw is ook lid van het parlement. Zijn schoonvader was een van de grondleggers van de Nationale Liga voor Democratie. Wegens deze nauwe banden wordt Htin Kyaw gerekend tot de NLD-aristocratie, het groepje 65-plussers dat binnen de partij de dienst uitmaakt.

Op 1 april treedt Htin Kyaw naar alle waarschijnlijkheid aan als president. Vandaag is hij voorgedragen als kandidaat namens het Birmese Lagerhuis. Ook droeg de NLD een kandidaat voor in het Hogerhuis. Dat werd Henry Van Thio, een parlementslid van de NLD en een Birmees van de etnische Chin-minderheid. Ook de strijdkrachten, die een kwart van de parlementszetels bekleden, dragen een kandidaat voor. Officieel kunnen alle drie de kandidaten president worden. Maar ondanks het groene blok van militairen in het parlement bezit de NLD een absolute meerderheid in beide kamers, waarmee het zo goed als uitgesloten is dat de militaire kandidaat president wordt.

Het is duidelijk dat Aung San Suu Kyi wil dat Htin Kyaw president wordt en Van Thio vicepresident, waarmee de NLD goodwill kan kweken bij de etnische minderheden. De legerkandidaat, die nog bepaald moet worden, wordt tweede vicepresident. Komende week zal het parlement stemmen en zal dit proces zijn beslag krijgen.

Leger houdt cruciale ministeries

Dat het leger, de partij van Suu Kyi en etnische minderheden in de regering zullen plaatsnemen is toepasselijk: of Birma de komende jaren voortgang boekt, hangt voor een belangrijk deel af van de vraag in hoeverre die drie kunnen samenwerken. Nog steeds strijden meerdere etnische minderheden tegen het leger.

De strijdkrachten behouden, overigens het recht de ministers van Grenszaken, Veiligheid en Binnenlandse Zaken te benoemen. Dit zijn sleutelministeries die cruciaal zijn bij het bewaren van de openbare orde.

Het wordt interessant welke rol Suu Kyi zelf krijgt, naast haar rol als parlementslid? Er wordt in Birma rekening mee gehouden dat ze minister van Buitenlandse Zaken wordt. Voor het leger zou dit niet ongunstig zijn. Suu Kyi is bekend en geliefd in het buitenland. Ze kan ervoor zorgen dat Birma miljarden aan buitenlandse investeringen binnenhaalt. Ook kan ze fungeren als icoon van het succes van de democratisering die de generaals het afgelopen decennium planmatig en in hun eigen tempo hebben ingezet.