Europa sluit Balkanroute nu echt

Voor het eerst synchroniseren de buurlanden de sluiting van hun grenzen. Tegen de zin van Grieken en Duitsers.

De Chinese kunstenaar Ai Weiwei was woensdag in gesprek met migranten bij de Grieks-Macedonische grens. Hij is bezig met een documentaire in Griekenland. Foto Stoyan Nenov / Reuters

De Westelijke Balkanroute richting Oostenrijk en Duitsland, waar sinds begin vorig jaar ruim een miljoen migranten passeerden, is dicht en blijft dicht. Dat verklaarde de Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken Johanna Mikl-Leitner donderdagochtend in een interview. „De klok zal niet worden teruggedraaid”, zei Mikl-Leitner. Ze deed haar uitspraken nadat Macedonië de grens met Griekenland woensdag volledig sloot. Tot nu toe liet Macedonië nog mondjesmaat Syriërs en Irakezen door richting Servië.

Er zou sprake zijn van een gecoördineerde actie van Oostenrijk en de Balkanlanden. „Het sluiten van de Balkanroute verloopt volgens plan”, aldus Mikl-Leitner. Het is voor het eerst dat alle grenzen op de route nu zijn gesloten voor migranten zonder visum voor de EU. „Aan de stromen irreguliere migranten op de Westelijke Balkanroute is een einde gekomen. Geen kwestie van unilaterale acties, maar een gemeenschappelijk besluit van de 28 EU-landen”, twitterde EU-president Donald Tusk woensdag triomfantelijk.

Toch is er van eensgezindheid onder de Europese leiders absoluut geen sprake. De Griekse autoriteiten raken steeds bezorgder over het lot van de ongeveer 36.000 migranten die nu vastzitten op de Griekse eilanden, in Athene en langs de grens met Macedonië. De Griekse premier Alexis Tsipras reageerde dan ook gepikeerd op de tweet van Tusk. „De Westelijke Balkanroute is gesloten door unilaterale acties van bepaalde landen. De EU heeft geen toekomst als het zo doorgaat”, twitterde Tsipras. Donderdagochtend kreeg hij bijval van de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Volgens Duitse media sprak Merkel, tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Bad Neuenahr-Ahrweiler, net als Tsipras van „unilaterale” acties, die Griekenland in een „erg moeilijke positie” plaatsen.

Macedonië sluit grens

Het definitief sluiten van de Macedonische grens betekent dat duizenden gestrande migranten bij de Griekse grensplaats Idomeni rechtsomkeert moeten maken. Volgens de Griekse minister Nikos Toskas (Openbare Orde) zullen flyers worden uitgedeeld onder de migranten, wier aantal op bijna 14.000 wordt geschat. „Er is geen hoop voor jullie op een reis richting het noorden. Kom daarom naar kampen, waar we jullie kunnen helpen”, zo staat er volgens Toskas in de flyers. Bij Idomeni leven de migranten in provisorische tentjes op een open vlakte.

Macedonië verklaarde woensdag te zijn overgegaan tot de grenssluiting nadat Slovenië, Kroatië en Servië opnieuw striktere grenscontroles aankondigden. Macedonië vreest te blijven zitten met migranten op zijn grondgebied. „Macedonië handelt naar aanleiding van de beslissingen die andere landen op de Balkanroute nemen”, zei een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken tegen persbureau Reuters.

De andere landen zeggen weer tot hun striktere controles te zijn gekomen door het voorlopige akkoord dat de EU maandagnacht met Turkije sloot. De Turken beloofden alle migranten die de oversteek naar Griekenland wagen te zullen terugnemen. In ruil beloofde de EU voor iedere teruggenomen Syriër een Syrische vluchteling vanuit Turkije in te vliegen. Syriërs die nog wel een bootje richting de Griekse eilanden nemen, komen niet in aanmerking voor een legale vlucht richting de EU.

Kennelijk zijn de Balkanlanden bevreesd voor een toestroom van migranten die de oversteek nog willen wagen voordat de plannen zijn omgezet in daden. Donderdagochtend kwamen nog vijf migranten om het leven toen een speedboot zonk die ze naar het Griekse Lesbos bracht.

De vrees bestaat dat migranten nu weer een andere route kiezen om West-Europa te bereiken. Doordat de grens tussen Griekenland en Albanië nog te passeren is, zouden ze vanaf de Albanese kust de gevaarlijke oversteek naar Italië kunnen wagen.