Ook luchtbrugakkoord helpt Samsom nog niet

Diederik Samsom had een heel slechte week. De deal met Turkije, waar hij mede voor pleitte, helpt hem niet.

Samsom dinsdag in de wandelgangen van de Tweede Kamer. Foto ANP / Martijn Beekman

Ironisch is het zeker. Europa sluit volgende week vermoedelijk een akkoord met Turkije dat voor driekwart overeenkomt met het ‘plan-Samsom’: stuur illegale vluchtelingen in Griekenland terug, in ruil voor legale migratie naar Europa.  

En toch is het voorlopige resultaat dat de naamgever van dat plan politiek beschadigd is – in ieder geval op de korte termijn. Want in de PvdA gaat het sinds deze week weer volop over de vraag: kan Diederik Samsom bij de verkiezingen van volgend jaar wel lijsttrekker worden?

Eventjes leek het een uitgemaakte zaak: Samsom zou zich dit najaar kandideren – ondanks de slechte peilingen. Zelf liet hij doorschemeren nog wel een keer te willen, en binnen korte tijd schaarde de PvdA-top – vicepremier Asscher, partijvoorzitter Spekman, minister van Financiën Dijsselbloem – zich achter hem.

Toen volgde wat een bron in de partijtop „echt een heel slechte week” noemt, met afgelopen donderdag als dieptepunt. In de ochtend kwam Samsom met zijn ‘luchtbrugplan’: alvast Syrische vluchtelingen naar Europa halen, als teken van goede wil naar Turkije. ’s Middags stemde de PvdA-fractie tegen een oproep van die strekking. Onder andere omdat regeringspartner VVD intern woedend had gereageerd op Samsoms publicitaire zet, zeggen coalitiebronnen, en de PvdA geen conflict wilde.

Het beeld dat is blijven hangen, is dat van een politiek leider zonder plan B. Eerder in de week was er al een discussie in de fractie geweest of de PvdA wel of niet voor het apart huisvesten van homoseksuele asielzoekers zou moeten stemmen – iets waar Samsom vóór is.

In de wekelijkse fractievergadering werd dinsdag uitgebreid nagepraat over hoe het zo had kunnen lopen. Na afloop zei Samsom tegen journalisten dat het oplossen van de vluchtelingencrisis voor hem de allerhoogste prioriteit is – en dat hij de negatieve politieke consequenties voor lief neemt. „Sommige dingen zijn nu eenmaal groter dan wijzelf.”

Sommige PvdA’ers hebben bewondering voor de koppigheid waarmee Samsom het oplossen van de crisis boven „Haagse spelletjes” stelt. Maar er zijn ook zorgen dat hij doorschiet en de partij schade berokkent. „Na deze week valt moeilijk vol te houden dat het Diederik nog zal lukken een politieke comeback te maken”, zegt een ingewijde.

Het beeld dat oprijst uit gesprekken met PvdA’ers is niet florissant. Een eenzame Samsom die in zijn directe nabijheid geen vertrouwelingen heeft of mensen die hem corrigeren. En een PvdA-fractie die vrijwel uitsluitend uit debutanten bestaat: de belangrijkste Kamerleden – Marit Maij, Henk Nijboer, Michiel Servaes – zijn allemaal van de lichting 2012.

Bij de VVD hebben ze de indruk dat Samsom in paniek is: ondanks een aanhoudende stroom plannen en mediaoptredens blijven de peilingen dramatisch. En bij de PvdA balen ze ervan dat de leiderschapsdiscussie, bedoeld voor dit najaar, nu al bovenaan de agenda staat. Zelfs als Samsom morgen besluit om niet verder te gaan, zegt een betrokkene, kan hij dat maar beter een paar maanden voor zich houden: anders komt de coalitie in gevaar.