Merkel verdedigen? Doen ze bij de CDU liever niet

Vluchtelingen zijn hét thema bij de verkiezingen zondag. Wordt de CDU in Baden-Württemberg afgestraft?

Politiek kaartspel in Baden-Württemberg. De Groene deelstaatpremier Winfried Kretschmann is klaverenboer,CDU-lijsttrekker Guido Wolf schoppenboer. Foto Bernd Weissbrod/dpa

De schijn bedriegt, op een verkiezingsavond van de Groenen op de zolder van een buurthuis in Stuttgart. Er staan flessen biologisch appelsap klaar en het typisch Duitse drankje Bionade. Er staan borden met volkorencroissants en andere verantwoorde hapjes voor de ongeveer 25 belangstellenden die langzaam binnendruppelen. Wie wil, kan niet alleen folders meenemen en een handboek voor vrijwilligers in het vluchtelingenwezen, maar ook een zakje bloemenzaad – om in het voorjaar de bijenstand een handje te helpen.

Typisch een kleine partij, zou je denken: vol goede bedoelingen, maar in de marge van de machtspolitiek. Alleen klopt dat niet. In werkelijkheid staan de Groenen hier, in de grote zuidwestelijke deelstaat Baden-Württemberg, in het centrum van de macht. Sinds 2011 regeert hier een Groene premier, de enige Duitse deelstaat waar dat het geval is. En deze Winfried Kretschmann (67) is met zijn pragmatische beleid en zijn grootvaderlijke voorkomen zó populair, dat zijn partij komende zondag bij de belangrijke deelstaatverkiezingen kans maakt de grootste te worden.

„We zijn belangrijk”, glundert Ulrike Hallenbach, landbouwbioloog en lokaal activist van de Groenen, die sinds 2012 ook de burgemeester leveren voor de hoofdstad van de deelstaat, de industriestad Stuttgart. „Wij zijn de beslissende factor.”

Coalitie zonder de CDU

Decennialang was Baden-Württemberg een CDU-bolwerk. Maar vijf jaar geleden belandden de christen-democraten in de oppositie – ze bleven nog wel de grootste partij, maar de Groenen en de SPD konden zonder hen een coalitie vormen en deden dat. En nu blijkt uit peilingen dat de Groenen hier ook nog eens groter dreigen te worden dan de partij van bondskanselier Merkel. Groen is het nieuwe zwart, zegt men wel, waarbij zwart de kleur is waarmee in Duitsland traditioneel de CDU en de Beierse zusterpartij CSU worden aangeduid.

En wat de christen-democraten in Baden-Württemberg helemáál tot wanhoop drijft: de Groene premier Kretschmann werpt zich op als grote verdediger van het vluchtelingenbeleid van de bondskanselier. Hij heeft zelfs gezegd dat hij iedere dag voor haar bidt. Terwijl haar nerveuze partijgenoten in de deelstaat het beleid van Merkel nauwelijks durven te verdedigen, uit angst dat hun kiezers weglopen naar de rechtse AfD.

De vluchtelingencrisis is het allesoverheersende thema in de verkiezingsstrijd in Baden-Württemberg (en ook in de twee andere deelstaten die zondag naar de stembus gaan, Saksen-Anhalt en Rijnland-Palts). En de aarzelende opstelling van de lokale CDU-politici geeft de Groenen vrij spel.

„Men zegt wel dat de stemming over vluchtelingen in Duitsland na de Nieuwjaarsnacht in Keulen is omgeslagen”, zegt Gisela Erler, lid van het kabinet van Kretschmann, tegen haar Groene partijgenoten. „Inderdaad is er meer polarisatie. Maar die komt van een minderheid van vijandige mensen. We hebben hier in Baden-Württemberg geen veiligheidsprobleem met vluchtelingen. Ja, in de hoofden van sommige mensen. Daarom moeten we er dus wel over praten en de bezorgde burgers bij het gesprek betrekken.”

Blaaskapel speelt er stevig op los

Maar in het zaaltje van het buurthuis in Stuttgart staan alle neuzen dezelfde kant op en pleit niemand voor een koerswijziging van Merkel of het beperken van het aantal asielzoekers. Men bespreekt vooral hoe het vrijwilligerswerk voor vluchtelingen het best kan worden georganiseerd. „Mag ik even snel een vraag stellen?”, zegt een man in het publiek. „Want ik moet zo weg: ik moet wiskundebijles geven aan Mohammed, een jongen van 15.”

Het is een wereld van verschil met de CDU in Baden-Württemberg. Hoe onzeker die partij is, valt niet meteen op als je binnenkomt bij een bijeenkomst van de partij in een groot cultuurcentrum in Karlsruhe. Overal begroeten mensen elkaar hartelijk als oude bekenden. Op het podium speelt een blaaskapel er stevig op los. Vrijwel alle 750 stoelen in de zaal zijn bezet. En als lijsttrekker Guido Wolf binnenkomt, krijgt hij een staande ovatie. Een zelfverzekerde partij op de weg terug naar de macht, zou je denken.

Maar dat is nu juist twijfelachtig. Het grote thema van deze verkiezingen, en het omstreden beleid van bondskanselier en partijleider Merkel, wordt hier aanvankelijk zorgvuldig gemeden. Wolf houdt een bevlogen toespraak over onderwijs, verkeer, economie, woningbouw – en ja, uiteindelijk dan toch ook nog even over dat lastige thema ‘vluchtelingen’.

„Natuurlijk vinden we dat ook voor hen woningen moeten worden gevonden”, zegt hij zuinigjes. „Maar werklozen, alleenstaande vrouwen en anderen die al jaren op zoek zijn naar een betaalbaar huis, moeten niet de indruk krijgen dat ze nu op achterstand worden gezet.” De opluchting in de zaal is hoorbaar in het luide applaus na die laatste woorden.

Kiezers willen Merkel straffen

Maar staan de Baden-Württembergse christen-democraten nu wel of niet achter het vluchtelingenbeleid van Merkel? Zouden de kiezers weten wat ze aan de CDU hebben?

Een lokale kandidaat voor het deelstaatparlement, Bettina Meier-Augenstein, is er niet gerust op. Terwijl de zaal leegloopt, wil ze best nog even uitleggen waar ze bang voor is. „Veel mensen die altijd CDU hebben gestemd, willen Merkel nu straffen voor haar vluchtelingenbeleid. Ik hoor om me heen dat velen daarom van plan zijn op de AfD te gaan stemmen. Maar daarmee spelen ze links alleen maar in de kaart: zo groeit de kans op weer een rood-groene coalitie.”

In de foyer is de CDU-aanhang inmiddels aan de grote pullen bier en zoute pretzels. Maar ondanks die vertrouwde elementen is ook hier duidelijk dat de tijden veranderen. „Ik ben christen, ik ben sociaal en ik eet biovlees”, stelt een man van middelbare leeftijd zich voor. Hij is softwareondernemer en actief als vrijwilliger bij de vluchtelingenopvang. Hij heet Yong Chun, en is een Koreaanse immigrant van de tweede generatie.

Of de CDU zondag zijn stem krijgt, weet hij nog niet. „De partij is op het moment een koek waar aan twee kanten van geknabbeld wordt: van rechts door de AfD, van links door de Groenen en de SPD.” Hij vindt niet alles wat de AfD zegt slecht, zegt hij, maar hij bewondert de langetermijnvisie van Angela Merkel. „Ik hoop dat er na de verkiezingen in Baden-Württemberg een groen-zwarte coalitie komt” – dus van Groenen en CDU. Maar voorlopig zijn de twee partijen nog in een felle strijd met elkaar gewikkeld.