Is er een markt voor Cinemien?

Bijna had filmdistributeur Cinemien de veertigste verjaardag niet gehaald. Hoe wordt ze vijftig?

De geliefden van Tanna slaan op de vlucht voor een gearrangeerd huwelijk.

Het kantoor van Nicolaine den Breejen, medeoprichtster van Cinemien, ademt de geschiedenis van de filmdistributeur die in 1975 begon als ‘feministisch filmkollektief’. Het staat vol catalogi van eigen films (zo’n duizend titels) en door Cinemien georganiseerde gay & lesbian filmfestivals („wij waren de eerste”), alsmede boeken over vrouwen en film en kasten vol alfabetisch geordende dvd’s.

Juist die dvd’s waren de oorzaak dat Cinemien haar veertigjarig jubileum bijna niet had gehaald: de ineenstorting van de dvd-markt zorgde voor een enorme terugval in inkomsten, met als gevolg een nijpend cashflowprobleem. Er volgden twee onzekere jaren die bijna eindigden in een faillissement, zoals bij de veel grotere distributeur A-Film. Na een interne reorganisatie en flinke kapitaalinjectie van externe investeerders met ideële inslag is de distributeur van een wisse ondergang gered. Maar door al het gedoe werd het veertigjarig bestaan pas begin 2016 gevierd: dat had eigenlijk een jaar eerder gemoeten.

Deze overlevingsstrijd raakte Den Breejen heel persoonlijk. Ze verkocht haar huis, dat bedoeld was als haar pensioen, en gebruikte de opbrengst als borg. Ze deed een stapje terug, maar blijft betrokken bij de aankoop van nieuwe films terwijl Babette Wijntjes als uitvoerend directeur de dagelijkse leiding overneemt.

In 1975, het Jaar van de Vrouw, begon Cinemien met het aankopen van vrouwenfilms om een tegenwicht te bieden aan het stereotiepe vrouwbeeld in (mainstream) films. Eind jaren tachtig werd de selectie breder, waarbij Cinemien veel nieuw arthousetalent aankocht, iets wat het nog bedrijf nog steeds doet. Daarbij wordt het feministische verleden niet verloochend: „Er worden tegenwoordig veel films gemaakt door vrouwen over vrouwen, en wij blijven dat absoluut volgen.”

Geëngageerd

De nadruk ligt op de release van „goede, geëngageerde, mooie artistieke films”, maar Cinemien brengt ook nicheproducten uit: LGBT-dvd’s, modedocumentaires en zingevingsfilms. Wijntjes: „De afgelopen twee jaar zijn we bezig geweest met het analyseren van onze toekomst. Daarbij kwam natuurlijk vaak de vraag ter sprake wat nou eigenlijk een Cinemienfilm is. Als je het zou moeten samenvatten, zijn het kwaliteitsfilms die op allerlei vlakken vernieuwend willen zijn: inhoudelijk, artistiek, visueel of technisch.”

„En geëngageerd”, vult Den Breejen aan. Wijntjes: „Lange tijd klonk ‘geëngageerd’ een beetje viezig, nu is het weer heel actueel. Engagement zit in het dna van Cinemien. We hebben naast een nieuw logo en een vernieuwde website ook een nieuwe slogan: cinema that changes the picture.

Maar hoe rooskleurig ziet die toekomst er eigenlijk uit? Mensen van boven de veertig gaan trouw naar hun plaatselijke filmhuis, de leeftijdsgroepen daaronder baren alle distributeurs zorgen, niet alleen Cinemien. Den Breejen: „Dvd was tastbaar, dat stond in de schappen. Video on demand [vod, verspreiding via tv- en internetplatforms, red.] is moeilijk nationaal aan de man te brengen. Maar het wordt wel heel erg belangrijk. Ons publiek moet verjongen, maar de jonge generatie gaat niet per se meer naar de filmtheaters. Ze kijken via een iPad of smartphone. De grootste uitdaging is ze weer de filmzaal in te krijgen. Daarvoor moet je van een bioscoopbezoek een feestelijke happening maken.”

Of dat lukt? Cinemien heeft er vertrouwen in dat het de vijftig haalt. Wijntjes: „We zijn heel blij dat de gemiddelde release nu een aardig rendement oplevert.” Want hoewel de aandeelhouders een ideële achtergrond hebben, verwachten ze resultaat: het bedrijf heeft elk jaar een hit als La grande bellezza, 45 Years of Carol nodig. Maar, zegt Wijntjes, „Bij arthouse is succes van een film niet te voorspellen, het is heel grillig.” Den Breejen: „Je moet af en toe gewoon mazzel hebben.”

Wat een relatief veilige gok blijkt, zijn releases, maximaal twintig per jaar, in het genre wereldcinema die soms op het randje balanceren van exotisme en mooie plaatjes kijken. Iets waarvan Wijntjes en Den Breejen zich bewust zijn: „Een deel van ons publiek wil weten waar dat soort films is opgenomen om er op vakantie te gaan.”

Wereldcinema

Zoals de release Tanna deze week: een combinatie van antropologie en liefdesdrama die zich afspeelt op het vulkaaneiland Tanna in de Stille Oceaan. De bewoners leven er volgens eeuwenoude tradities, met peniskokers, blote borsten en rieten rokjes. Waarom kocht Cinemien deze film aan? Wijntjes: „Dat is op meerdere dingen gebaseerd: smaak, kennis, ervaring, maar ook cijfers. Is er een publiek voor? Een vergelijking met de bezoekcijfers van vergelijkbare films als Charlie’s Country of Ten Canoes [over Aboriginals in Australië, red.] speelt dan wel mee.” En dat Tanna enkele dagen de publieksfavoriet op het filmfestival van Rotterdam was. Wijntjes: „Sommige mensen denken dat het nep is, maar dit zijn geen acteurs, de stam leeft echt zo en speelt een waargebeurd verhaal na uit 1987.” Een prachtige film over een bedreigde en gemarginaliseerde groep die zich moet aanpassen aan de moderne wereld, vindt ze. En een echte Cinemienfilm. „Net als vrouwen begin jaren zeventig komt het liefdespaar in opstand en eist zelfbeschikkingsrecht.”