Hoe pakken we belastingontwijking aan?

Donderdag praat de Tweede Kamer over maatregelen tegen belastingontwijking. Coalitiepartijen VVD en PvdA zijn het niet eens met elkaar.

Ikea heeft aparte afspraken met de Nederlandse fiscus Foto: Doug Kanter / Bloomberg

Bij de SP liggen schaar en lijm al klaar. Net als drie jaar geleden zullen ze dankbaar de tekst van het interview met Diederik Samsom over belastingontwijking uit het AD willen knippen en in een stevige Kamermotie plakken. De PvdA-leider opende in dat interview zaterdag de aanval op belastingontwijking door grote bedrijven, die „zich via internationale constructies rijk kunnen manipuleren”.  

Hij kwam met concrete voorstellen, waaronder het opstellen van een „zwarte lijst van belastingparadijzen” waardoor „het wegsluizen van geld naar landen als Bermuda niks meer oplevert”. Het fiscale voordeel van zo’n route moet ongedaan worden gemaakt.

Mooie woorden weer, reageert fiscaal woordvoerder Farshad Bashir van de SP. Hij strijdt al jaren tegen belastingontwijking, maar tot nu toe kreeg hij nooit steun van regeringspartij PvdA. „We zullen een nieuwe poging doen dit te verzilveren. Ik hoop dat Samsom nu wel voet bij stuk houdt.”   

Bashir verwijst niet alleen naar de pijnlijke motie vorige week over een door Samsom zelf voorgestelde luchtbrug voor vluchtelingen naar Europa – waar de PvdA-fractie tegenstemde – maar ook naar maart 2013. Toen gebruikte de PvdA-leider ook al stevige taal over het heikele thema belastingontwijking. „Ik vind het een slecht idee dat Nederland een belastingparadijs is”, riep hij in tv-programma College Tour. De SP citeerde Samsom letterlijk in een Kamermotie om het kabinet te bewegen met maatregelen te komen. Een inkopper, zou je denken, maar de PvdA stemde tegen.

De aanleiding van Samsoms huidige oproep is een recent voorstel van de Europese Commissie om met een reeks maatregelen internationale belastingontwijking tegen te gaan. Donderdag debatteert de Tweede Kamer daarover.  

Geen inzage achter gesloten deuren

Meer nog dan tegen Samsom zal de kritiek van de Tweede Kamer zich richten tegen staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD). Hij kwam afgelopen vrijdag met een reactie op het initiatief van de Commissie die in de ogen van veel linkse partijen nogal soft was. Omdat Nederland voorzitter van de Europese Unie is, schreef de staatssecretaris, is een „uitgesproken waardeoordeel van het kabinet over de Commissie-voorstellen” ongepast. 

GroenLinks verwijt Wiebes al langer dat hij, ondanks goede voornemens, te weinig doet om belastingontwijking daadwerkelijk tegen te gaan. „Nederland wil een voortrekkersrol spelen, maar is nog altijd een belastingparadijs”, zei Kamerlid Rik Grashoff vorige week in een ander debat. 

Met collega’s van de SP vindt hij dat Wiebes wel heel vaak op de rem staat bij pogingen om het multinationals lastiger te maken om in Nederland fiscale constructies op te bouwen. Zo ging hij in beroep tegen het spraakmakende oordeel van de Europese Commissie vorig jaar dat de ruling tussen de Amerikaanse koffieketen Starbucks en de Nederlandse fiscus onwettig is. En hij weigerde onlangs, met een beroep op privacy van individuele belastingplichtigen, een verzoek van de Tweede Kamer om achter gesloten deuren inzage te geven in de belastingafspraken met Ikea. Dat deed hij vorig jaar wel bij Starbucks. Grashoff: „Hoezo privacy? Dat wordt misbruikt om de belangen van een multinational te beschermen.” 

Volgens Wiebes strijdt het kabinet wel degelijk mee tegen oneerlijke belastingontwijking, door zich te scharen achter de agenda van de OESO, de club van rijke industrielanden die vorig najaar met een trits aan maatregelen kwam. Maar bekend is dat Nederland op onderdelen (vergeefs) heeft gelobbyd om typisch Nederlandse fiscale voordelen te behouden, zoals een speciale aftrekpost voor innovatieve bedrijven. Dit OESO-programma moet volgens Wiebes leidend zijn om ongewenste praktijken tegen te gaan, ook als Europa zelf hier initiatieven voor ontplooit. Het CDA en D66 steunen deze lijn. „Misschien sta ik nog wel dichter op de staatssecretaris dan zijn eigen partij”, zegt CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt.  

De VVD roept immers al jaren dat het gunstige Nederlandse belastingklimaat met z’n ruimhartige rulingbeleid ongemoeid moet blijven, om zo aantrekkelijk te blijven voor multinationals. De Kamer nam vorig jaar tamelijk breed een motie van die strekking aan, óók met steun van de PvdA. Niettemin zal PvdA-woordvoerder Ed Groot donderdag, in vervolg op de oproep van Samsom, voorstellen doen om de Europese voorstellen her en der juist aan te scherpen. Hier dreigt dus weer een botsing met coalitiepartner VVD. Maar omdat er in het regeerakkoord geen letter over belastingontwijking staat, mag de PvdA hier anders over denken zonder dat dat meteen brokken geeft.