Twee jaar speuren op de zeebodem, maar geen MH370

De Equator, een van de zoekschepen van Fugro. Foto’s AFP

Vijf kilometer onder de zeespiegel floept een camera aan. Voor de lens verschijnt een vliegtuigstaart in het donkere water. Helder zichtbaar voor iedereen – nabestaanden, politici, onderzoekers, twijfelaars en complotdenkers – is een gestileerde Maleise maanvlieger, het logo van Malaysia Airlines. Dat is wat de bemanning van de Equator, Discovery en Havila Harmony, drie zoekschepen van de Nederlandse bodemonderzoeker Fugro, het money shot noemen.

De beelden worden per satelliet naar het Australische kantoor van Fugro in Perth gestuurd, tweeduizend kilometer verderop. Tegelijk gaan de foto’s naar de experts van het Australian Transport Safety Bureau (ATSB). Vrijwel meteen worden de regeringen van Maleisië, China en Australië ingelicht. Zij praten de nabestaanden bij van de 239 inzittenden van de Boeing 777 die op 8 maart 2014, deze dinsdag twee jaar geleden, verdween. Er steekt een mediastorm op – zelfs Donald Trump wordt even overschaduwd. Aan boord van de Fugro-schepen weten ze dat het een pandemonium is. De bemanning is er even stil van: MH370 is gevonden.

Dromen van de vondst van MH370

Vanaf de kade in de Australische havenstad Fremantle beland je met een paar wankele passen over de loopbrug op het achterdek van de Fugro Equator. Vraag de bemanning naar hoe ze het vinden van MH370 in hun dromen voor zich zien en je krijgt dit soort verhalen. „Het lijkt mij zo mooi mijn kleinkinderen te vertellen dat ik erbij was”, zegt de Indonesische kapitein Andreas Riyanto (55).

Mogelijk wrakstukvan MH370, vorige week gevonden bij Mozambique (onder).

Voor wie het leed en de vragen van nabestaanden in Kuala Lumpur en Beijing kent, is het verleidelijk te speculeren hoe de vondst in zijn werk zou gaan. In de romp van de Equator zit data-analist Geoff Williams in zijn kantoor, een raamloze ruimte. „Die dag begint in elk geval met een kalme zee”, zegt de Australiër. „Geen golven van 17 meter, zoals we gehad hebben. Dan kun je weinig meer dan in je bed liggen en je ellendig voelen.”

Williams wijst naar zijn computerscherm met gekleurde stippen. „Dit zijn sonarbeelden van de oceaanbodem. Als wij iets vinden constateer ik eerst een anomalie. Wat precies kan ik niet meteen zien, maar het moet duidelijk zijn dat het geen kloof of ondergrondse vulkaan is maar iets met hoeken, door mensen gemaakt”, zegt Williams. Zulke anomalieën noemt de bemanning possible contacts.

Geringe animo om door te speuren

Als Williams en zijn collega’s iets tegenkomen, geven ze dat door aan leden van het ATSB. Zij besluiten of de Equator keert en grondiger moet kijken. De afweging is moeilijk. Keren en kijken kost tijd. En dat hebben Fugro en het ATSB niet. In juni loopt het akkoord tussen Maleisië, China en Australië af om voor 180 miljoen Australische dollar (122 miljoen euro) in de zee te speuren. De politieke animo, ondanks druk van nabestaanden, om na juni verder te zoeken is klein.

Ook zijn het ATSB en Fugro als de dood dat ze een stukje oceaan wegstrepen terwijl MH370 daar wél ligt. Inmiddels laat het ATSB de schepen van Fugro enkele plekken waar de schepen al hebben gekeken opnieuw onderzoeken. Op basis van andere gegevens, zoals de brandstofcapaciteit van een Boeing 777 en de korte contacten die het toestel had met een communicatiesatelliet, bieden deze plekken de grootste kans op een voltreffer.

Als het ATSB de Equator opdracht geeft een beter kijkje te nemen wordt het spannend, vertelt technicus Micah Hunter (46). Op het achterdek wijst Hunter naar een grote katrol, een duimdikke kabel en een huls van metaal vol kabeltjes, geavanceerde sonarsystemen en ducttape: de Spero. Hunter: „De kabel loopt naar de Spero, een sonarsysteem dat op grote diepte tien kilometer achter het schip aan sleept. De Spero maakt de beelden die binnen worden geanalyseerd.”

De Equator, een van de zoekschepen van Fugro.Foto’s AFP

De Spero hoger boven de zeebodem laten zweven levert een groter blikveld op, maar betekent slechtere beelden. De beelden zijn scherper als de Spero dichter bij de bodem hangt, maar dat is dan weer gevaarlijker. „Mijn grootste angst is dat de Spero vast komt te zitten”, zegt Hunter, die lang in de Australische luchtmacht diende en niet snel onder de indruk is. Maar zijn ‘ogen onder water’ kwijtraken, met een aanschafprijs van 1,3 miljoen dollar, maakt hem benauwd. „In januari gebeurde het op ons zusterschip Fugro Discovery. De Spero botste op een zeevulkaan. Muurvast. Het kostte tijd en geld om de Spero los te krijgen.” En dat terwijl de Australische overheid Fugro alleen betaalt voor iedere vierkante kilometer zeebodem die wordt afgespeurd.

Zes Filippijnse liedjes

Hunter weet ook: als ze iets vinden is alles vergeten. „Dan hoef ik niet meer zes weken steeds weer diezelfde zes liedjes aan te horen die mijn Filippijnse collega’s op hun laptop spelen”, zegt Hunter. „Ook denk je dan opeens niet meer aan die keer dat er door een storm water in de voorraadkamer kwam en de koffie, rijst en meel moesten worden weggegooid.”

Het valt op als je met de bemanning spreekt: de wens MH370 te vinden is groot, maar de angst de verveling en monotonie niet aan te kunnen is groter. Zoeken naar MH370 is meer Wachten op Godot dan Moby Dick: meer herhaling waar een normaal mens nauwelijks tegen bestand is dan het grote avontuur op zee. De bemanning, circa dertig man, werkt zes weken op, zes weken af. Van de zes weken op zee hebben ze zes dagen nodig om van de haven naar het zoekgebied te komen, en dus zes dagen om weer aan wal te komen. In die twaalf dagen is er weinig werk. Juist daarom houdt de Russische officier Roeslan Vakoeljoek de kalender nauwlettend bij. „Wanneer is het orthodoxe Kerstfeest? Of de Australische nationale feestdag? Iedere gelegenheid die je kunt vieren met een barbecue of een alcoholvrij biertje is een kans de eentonigheid te breken.”

Zo struint de Equator de zee gestaag af. Twee keer dacht de bemanning beet te hebben, twee keer betrof het een scheepswrak. Die vondsten bewezen in de ogen van de bemanning dat hun zoektechnieken werken. Dat is belangrijk want nooit eerder is op deze schaal zo’n afgelegen deel van de oceaan afgespeurd.

De wens MH370 te vinden is groot, maar de angst de verveling niet aan te kunnen is groter

Vorig jaar juli spoelde een vleugelstuk van MH370 aan op het strand van het Franse eiland Réunion, voor de kust van Madagascar. Vorige week spoelde bij Mozambique onderdelen aan die mogelijk van MH370 zijn. Daarmee neemt de kritiek op Fugro en de Australische onderzoeksraad toe. Critici gebruiken de wrakstukken en stromingspatronen in de Indische Oceaan om te concluderen dat de zoektocht naar het vliegtuig nu op de verkeerde plek wordt gehouden, dat de zoektocht zo’n duizend kilometer verder naar het noorden moet plaatsvinden.

kaarttekstenstap 1stap 2stap 3stap 5stap 4stap 6stap 7stap 8

Toen Fugro de klus kreeg, werd het gezien als een prestigieus project waar de wereld naar keek. Goede marketing voor de bodemonderzoeker uit Leidschendam. Maar nu moet Fugro zich verdedigen. „Samen met de Australische onderzoeksraad zijn wij ervan overtuigd dat wij op de juiste plek zoeken. De vondst van het onderdeel op Réunion en de stromingspatronen sterken ons juist in die gedachte”, zegt Steve Duffield, directeur van Fugro in het Australische Perth. Hij vaart nooit mee, maar bij elk havenbezoek van de Fugro-schepen komt hij langs. Om met de bemanning te praten. Even sfeer proeven.

Onlangs kreeg Fugro steun en tegelijkertijd concurrentie op zee. Sinds januari zoekt ook het Chinese reddingsschip de Dong Hai Jiu 101 mee. Gezien de 152 Chinese passagiers aan boord van MH370 is het logisch dat de Chinese regering wil meewerken, zeker gezien de binnenlandse druk op politici. En als premier Li Keqiang namens China – een van de belangrijkste afnemers van Australische ertsen, steenkool en landbouwproducten – een schip aanbiedt aan de Australische premier Turnbull is het niet alleen onbeleefd te weigeren, het is strategisch gezien ook onverstandig.

Interessant voor het Chinese leger

Echt blij zijn de Australiërs er niet mee. „De manier waarop wij de data technisch verwerken kan interessant zijn voor het Chinese leger”, zegt een lid van het ATSB die gezien de politieke gevoeligheid van de zoektocht anoniem wil blijven. De Chinezen mogen niet bij de dataroom en de cloud van de Australiërs waar alle informatie wordt samengebracht. Ze mogen alleen hun beelden overhandigen, overigens ook sonarbeelden van superieure kwaliteit. Australië heeft wel voor elkaar gekregen een Mandarijn sprekende luchtmachtofficier aan boord van de Dong Hai Jiu 101 te stationeren, om de communicatie soepel te laten verlopen.

Ondanks de betrokkenheid van de Dong Hai Jiu 101 zal een eventuele vondst niet buiten Fugro om gaan. De sonarbeelden die het Chinese schip of de Equator maken, zijn namelijk niet genoeg om onomstotelijk te bewijzen dat een wrak inderdaad MH370 is. De Australiërs willen een foto. Daar is de Havila Harmony voor nodig. Dit schip van Fugro heeft een onbemande onderzeeër aan boord die bij een eventuele vondst moet gaan kijken. Mocht het de komende maanden zover komen, dan liggen de draaiboeken klaar, vertelt kapitein Riyanto. „Bij zo’n operatie zouden de schepen de satellietverbinding uitschakelen.” Het laatste wat men wil is dat bemanningsleden iets op Facebook zetten; er zijn al veel complottheorieën. Maar helemaal verdwijnen kunnen de schepen niet: MH370-watchers volgen via apps als MarineTraffic de koers van de schepen. Een afwijkende bocht van een van de zoekschepen en Twitter gonst van de speculaties.

Als MH370 zou worden gevonden en de onbemande onderzeeër weer boven water is, breekt een nieuwe fase aan. Het veld met wrakstukken moet nauwkeurig fotografisch in kaart worden gebracht. Bij de crash van een Airbus A330 van Air France in 2009 voor de kust van Brazilië hadden onderzoekers meer dan 64.000 foto’s nodig om de uitgestrekte vlakte van wrakstukken en lichamen te fotograferen.

Onderzoekers denken dat het wrak, net als de twee gevonden schepen, onaangeroerd en onbegroeid op de bodem zal rusten. Williams: „De ondergrond is stevig genoeg dat zelfs een vliegtuig niet wegzakt.” Maar pas als de Maleisische politie afreist naar de zuidelijke Indische Oceaan, er internationaal overleg is over wie het wrak mag bergen en de zwarte dozen boven water worden gehaald, dan pas kan een begin worden gemaakt met het oplossen van het tweede deel van het raadsel: waarom is een vliegtuig op weg naar Beijing hier, tussen Australië en Antarctica, in zee beland?

    • Melle Garschagen