‘Sabotage in stilte’ in Son en Breugel

Heeft Son en Breugel genoeg aan drie stemlokalen voor het Oekraïnereferendum? De gemeente moest het maandag voor de rechter uitleggen.

Foto ANP

Toine Buijtels heeft zijn ouders nog niet gevraagd wat ze op 6 april stemmen bij het Oekraïnereferendum. Eerst is het de vraag wáár ze hun ‘ja’ of ‘nee’ zullen uitbrengen in het Brabantse Son en Breugel.

Buijtels’ moeder (78) zit in een rolstoel, zijn vader (77) kan zelfstandig zo’n vijftig meter wandelen. Dat was bij de vorige verkiezingen de afstand naar hun vaste stemlokaal, de voormalige gemeentewerf. Maar deze keer moeten ze elders stemmen. De gemeente stelt drie stembureaus open, in plaats van de tien bij andere verkiezingen.

Onacceptabel, vindt het echtpaar Buijtels. Hun zoon heeft al aangekondigd dat hij op 6 april inwoners van Son en Breugel die slecht ter been zijn naar het stemlokaal zal brengen. Maar dat is niet voldoende. Maandag eiste de familie Buijtels met de stichting Forum voor Democratie voor de rechter in Den Bosch dat de gemeente meer stembureaus opent.

Het was de derde rechtszaak in vijf dagen over de hoeveelheid stemlokalen bij het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne. Vrijdag diende een kort geding van Forum voor Democratie – van voorzitter en opiniemaker Thierry Baudet – tegen minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA). Een dag eerder daagde GeenPeil – initiator van het referendum – de gemeente Oldenzaal voor de bestuursrechter in Zwolle. De uitspraken zijn de komende dagen.

Minder stemlokalen dan vorig jaar

Het zijn drie zaken voor afzonderlijke rechters, maar met hetzelfde doel: meer plaatsen om te stemmen. Onderzoek van de NOS liet zien dat er volgende maand 10 procent minder stemlokalen zijn dan bij de Provinciale Statenverkiezingen van vorig jaar. „Son en Breugel is een van de 160 gemeenten waar minder stembureaus zijn”, zei Baudet voor de zitting in Den Bosch. „We hopen dat als we deze zaak winnen, het effect is dat meer gemeenten extra stembureaus openen.”

Het referendum is geldig bij een opkomst vanaf 30 procent. Voor wat het waard is: vorige maand gaf in een peiling van TNS Nipo 49 procent van de ondervraagden aan niet te weten dat er op 6 april een volksraadpleging is. Ook zei 21 procent ‘zeker’ te zullen stemmen, 28 procent ‘waarschijnlijk wel’.

De gemeente Oldenzaal betoogde donderdag dat het terugbrengen van het aantal stemlokalen van zeventien naar vijf mede is ingegeven door de verwachte lage opkomst. Baudet vindt vermeende onwetendheid of desinteresse bij de bevolking juist een argument voor méér stemlokalen, zei hij in Den Bosch. „Minder stembureaus leiden tot een lagere opkomst. Zoals het nu is, worden mensen juist ontmoedigd.”

Dat geldt in ieder geval voor het echtpaar Buijtels, in de rechtbank vertegenwoordigd door hun zoon. Zijn ouders zullen in ieder geval anderhalve kilometer moeten reizen als ze zelf hun stem willen uitbrengen. „Dat is alsof je naar de dichtstbijzijnde supermarkt gaat”, vond de advocaat van de gemeente. Maar de rechter noemde het „een aardig stukkie”, want Son is een „mooi, uitgestrekt dorp”, „niet een gat dat niks voorstelt”.

Los van de vraag of anderhalve kilometer te ver is om een stem uit te brengen, betoogde de advocaat van de familie Buijtels en Forum voor Democratie maandag dat Son en Breugel in strijd handelt met het VN-gehandicaptenverdrag, waarin onder meer voorwaarden staan voor deelname aan het politieke en openbare leven, en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Waarom stelde de gemeente minder stemlokalen in? Met kosten heeft het niets te maken, zei Arndt van Ruremonde, afdelingshoofd dienstverlening. „Niet geld was het leidende principe, maar dat iedereen op een goede manier zijn stem kan uitbrengen.”

De gemeente vindt dat zij daarbij vrijheid heeft in het kiezen van de hoeveelheid stemlokalen. „Dat is de bevoegdheid van het college. Den Haag heeft geen normen gesteld”, stelde de advocaat van de gemeente. Ook zei hij dat de stembureaus bij het referendum meer stemgerechtigden aankunnen dan de 1.200 mensen per stembureau die de Kiesraad hanteert. „We controleren alleen maar op ‘ja’ en ‘nee’, niet op verschillende kandidaten van meerdere lijsten.”

Vrijdag wees ook de landsadvocaat in de zaak tegen Plasterk erop dat gemeenten wettelijk niet verplicht zijn bij elke verkiezing evenveel stemlokalen te openen. Ook stelde zij dat de wet niet voorschrijft hoeveel stembureaus er bij een verkiezing moeten zijn.

Arrogantie van de macht

Juist dat is de houding die Baudet stoort. „Dit is de arrogantie van de macht”, herhaalde hij in Den Bosch. „De bevolking zegt eigenlijk: ‘Wij willen meer inspraak.’ En het politieke establishment denkt: bekijk het maar, wij saboteren dit in stilte. Bij de verkiezingen voor de waterschappen hoor je nooit iets over een opkomstdrempel, wel bij een referendum dat door de bevolking is afgedwongen.”

De advocaat van de gemeente vond dat Baudet meer oproept tot het afwijzen van het associatieverdrag dan dat hij strijdt voor democratie. „Dat is onjuist”, zei Baudet. „Wij willen dat iedereen de mogelijkheid krijgt zich uit te spreken, of je het nu eens of oneens bent. De reden dat in de dagvaarding een afwijzende uitslag staat, is dat alleen die uitkomst een verandering in beleid zou betekenen.”

Het echtpaar Buijtels zal ongeacht de uitspraak van de rechter van maandag niet meer terechtkunnen in hun vertrouwde stemlokaal. Het gebouw in Son staat leeg. Er is asbest gevonden; water en elektriciteit zijn afgesloten.