Is dit de weg van de toekomst?

De weg kan veiliger en duurzamer, vinden ontwerpers. Met wifi, zonnepanelen of knipperende led-lampjes. Werkt dat?

BikeScout, een systeem van bouwer Heijmans, waarschuwt auto’s met led-lampjes. Beeld Heijmans

Een half uurtje kijken naar de rotonde die de Meerenakkerweg, de Beemdstraat en de Kasteellaan in Eindhoven aan elkaar knoopt (maps) is werkelijk zenuwslopend. Stopt die auto op tijd? Ziet die fietser dat busje wel? Hó, stop. Oww, dat was close. Kijk. Toch. Uit!

De gemeente Eindhoven legde anderhalf jaar geleden een rotonde aan tussen woonwijk Genderbeemd en industrieterrein De Hurk, om de hordes fietsende scholieren, vrachtauto’s en spitsverkeer sneller door te laten stromen. Het stoplicht verdween. Inmiddels zijn al veertien aanrijdingen met fietsers geregistreerd, het werkelijke aantal ligt wellicht hoger. Niemand overleed, maar serieuze aanrijdingen waren er wel.

Buurtbewoner Simon de Vries, die op zijn fiets bij het gezelschap is komen staan, wijst op het verkeer van de ventweg dat met een noodgang de weg op draait. Het hele ontwerp van de rotonde is een vergissing, vindt hij. Lévensgevaarlijk.

Maar een brug of tunnel bouwen of het knooppunt weer verleggen is ingrijpend, vindt wethouder Jannie Visscher van Eindhoven. „Er liggen kabels en leidingen, en dan is er weer heel lang hinder. En gemeentes hebben al heel weinig geld om te investeren.” Terwijl de gemeente wel inzet op meer fietsers, omdat er te veel auto’s in het centrum zijn.

Bouwer Heijmans bedacht een slimme oplossing voor de gemeente: BikeScout. Het idee is simpel: een radarsysteem detecteert aankomende fietsers en brommers en waarschuwt naderende auto’s daarvoor op tijd met knipperende lichtjes in het wegdek. Afgelopen donderdag, een paar uur na het bezoek van de verslaggever, is BikeScout officieel aangezet. Twee camera’s gaan nu een paar weken bijhouden of het werkt.

De weg moet veiliger

Smart mobility heeft geen gebrek aan aandacht. Techbedrijven en autofabrikanten steken miljarden in zelfrijdende auto’s en slimme systemen voor remmen, parkeren, cruise control en alarmbellen voor voetgangers in de dode hoek en overstekend wild. De auto wordt comfortabeler, autonomer, en – zo is de belofte – veiliger.

Maar dat is allemaal voor de auto, zegt Bart Coppelmans van Heijmans, die met zijn team BikeScout ontwikkelde. Het duurt nog wel even voordat de wegen gevuld zijn met slimme auto’s. Het is ook nuttig om te kijken naar manieren om de weg slimmer te maken.

Dat gebeurt al wel, mondjesmaat. Bekende voorbeelden zijn de simpele borden met smileys die je vertellen dat je te hard rijdt en de borden met variabele maximumsnelheid, afhankelijk van het weer en de drukte. Een paar jaar terug bedacht ontwerper Daan Roosegaarde met Heijmans wegmarkering die oplicht in het donker. Alleen bleek de belijning in een proef met een fietspad nog niet volledig tegen vocht bestand – aan een opvolger wordt gewerkt. In Denemarken draaide een proef met een systeem dat auto’s detecteerde die de snelweg wilden opdraaien tegen de rijrichting in en waarschuwingslampjes. 

In Noord-Brabant wordt de slimme weg grootschaliger aangepakt. Langs een deel van de A58 komen om de vijfhonderd meter bakens die met WIFI-P communiceren, een supersnelle wifivariant speciaal voor auto’s. Dat is nodig als twee auto’s elkaar met 130 kilometer per uur naderen. Die bakens sturen gegevens door, zoals de locatie en snelheid van voorbijrijdende auto’s, de locatie van de hulpdiensten, waar de werkzaamheden zijn, of het wegdek glad is en of er een file aankomt. Die gegevens gaan naar verkeersdiensten of naar navigatie-apps, maar kunnen ook rechtstreeks worden opgepikt door voorbijrijdende auto’s, mits die daarvoor de juiste chip hebben. De bakens zouden ook kunnen oppikken dat iemand door rood rijdt, zodat het stoplicht aan de andere kant snel op rood springt of de auto’s daar worden gewaarschuwd.

Goedkoop

BikeScout is niet zo complex. Op de rotonde staat een paal met twee radars eraan en een voedingskastje, in de weg liggen led-lampjes. Al was het nog niet makkelijk om uit alle radarbeelden de fietsers en de brommers te destilleren en hun snelheid te berekenen, benadrukt Coppelmans van Heijmans, terwijl auto’s en vrachtwagens weggefilterd moesten worden.

BikeScout kost 38.000 euro en één dag aanleg, en dat is veel goedkoper dan een nieuwe tunnel of weg of een stoplichtsysteem dat al gauw tonnen kost. Gemeentes kunnen BikeScout bestellen voor rotondes en gevaarlijke fietsoversteken, mits er een situatie is waarin het fietspad per definitie voorrang heeft. BikeScout is nu niet geschikt voor kruispunten met stoplichten, want dan conflicteert het met een al bestaand systeem.

Buurtbewoner Simon de Vries heeft meteen die avond een rondje over het fietspad gefietst, zegt hij aan de telefoon. BikeScout werkt, zag hij, auto’s stoppen keurig voor de lampjes. Hij juicht het systeem toe. Maar hij heeft toch ook al auto’s gezien die gewoon keihard doorreden, bijna tegen fietsers op. „We moeten nog zien of dit systeem werkt tegen de échte aso’s.”