EU: illegale migratie houdt op

Turkije en EU bereiken principeakkoord: alle vluchtelingen naar Turkije, daarna Syriërs naar Europa.

Na nachtelijk vooroverleg van de Turkse premier Davutoglu (links), de bondskanselier Merkel en premier Rutte bereikten EU-leiders gisteren een principeakkoord over vluchtelingen. Foto Jonas Roosens/ANP

Een „echte game changer”, noemt Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker het: dit verandert alles. Dinsdagochtend sloten de EU en Turkije een principeakkoord over de vluchtelingencrisis. Ook premier Rutte heeft hoge verwachtingen. Zodra de deal in werking treedt, zei hij, zullen mensensmokkelaars „binnen twee of drie weken een ander vak moeten zoeken”.

In januari legde Rutte zichzelf, nu Nederland roulerend EU-voorzitter is, een deadline op om „binnen zes tot acht weken” een omslag in de vluchtelingencrisis te bereiken. Hij zei ook dat de instroom vanuit Turkije naar Griekenland wat hem betreft „naar nul” moet. Of het allemaal zo snel gaat, moet blijken. Al is het maar omdat de afspraken met Turkije nog definitief moeten worden gemaakt, eind volgende week (17 en 18 maart).

Niettemin: op papier is er nu een cruciale doorbraak bereikt. Maandenlang joegen EU-leiders oplossingen na die niet werkten, voor grote spanningen tussen EU-lidstaten zorgden of vrijreizenzone Schengen ondergroeven. Maandag omarmden ze redelijk eensgezind een door Nederland, maar vooral door Duitsland en Turkije ingestoken plan, dat veel meer kans van slagen heeft dan alles wat tot nu toe op tafel lag, simpelweg omdat de Turken er ditmaal zelf ook brood in zien.

De Turken begonnen vorige week opeens werk te maken van het terugnemen van economische migranten. Dat moesten ze al doen om in aanmerking te komen voor de door hen felbegeerde afschaffing van EU-visa voor Turkse burgers. Na nachtelijk vooroverleg met Rutte en de Duitse bondskanselier Merkel, deed de Turkse premier Davutoglu er maandag een grote schep bovenop: Turkije toonde zich bereid om ook álle oorlogsvluchtelingen – dus de facto iedereen – terug te nemen, als de EU voor elke teruggenomen Syriër er ook één opneemt vanuit Turkije.

Het plan overrompelde menig EU-leider en zette de top op z’n kop. De doorbraak zit ’m erin dat de Egeïsche Zee de facto wordt afgesloten, want waarom zou je de gevaarlijke oversteek nog maken als je toch wordt teruggestuurd? Het klonk EU-leiders, die door de vluchtelingencrisis in eigen land vaak onder zware druk staan, heel verleidelijk in de oren.

Turkije legde wel een trits extra eisen op tafel: de EU moet de financiële hulp voor vluchtelingen in Turkije verdubbelen, tot 6 miljard euro. De visa-liberalisering moet er al in juni komen, en niet pas in oktober. En de onderhandelingen over het Turkse EU-lidmaatschap moeten sneller.

Turkije verwacht ook dat de EU op termijn ruimhartiger Syriërs gaat opnemen. Maandag werd hier nog niet uitgebreid over gesproken, maar volgens ingewijden weet iedereen dat dit uiteindelijk op tafel komt. De komende week moeten deze en juridische kwesties worden opgehelderd.

Maar politiek is ook signalen afgeven en de boodschap van de EU-leiders was na afloop van de top glashelder: vluchtelingen die met gevaar voor eigen leven illegaal de EU binnenkomen zijn niet meer welkom. Sterker nog: wie het wel probeert, verspeelt zijn kans om vanuit Turkije op legale wijze naar de EU te komen. „Je krijgt een kruisje achter je naam”, aldus een ingewijde.

Hardvochtig? Misschien, maar sinds begin dit jaar zijn alweer honderden mensen verdronken in de Egeïsche Zee, nadat ze duizenden euro’s hadden besteed aan smokkelaars, gammele bootjes en gebrekkige zwemvesten. Die dynamiek moet doorbroken worden, vindt de EU.

    • Stéphane Alonso