Altijd dat opgejaagde gevoel

Man is vrij en vóélt zich vrij, vrouw is vrij en voelt zich druk, ook zonder kinderen. Ligt dat aan de kwaliteit van de vrije tijd? „De was opvouwen tijdens het televisiekijken is ook werk.”

Pierke Verbeek: „Vrije tijd heb ik nauwelijks. Mijn gezin staat nu op één.”

Even tegen elkaar opbieden: wie heeft het zwaarder? De fulltime werkende vader met jonge kinderen, of zijn parttime werkende vrouw? Híj werkt gemiddeld 38 uur per week en doet daarnaast thuis een stuk meer dan zijn vader vroeger deed. Wekelijks heeft hij drie uur minder tijd voor zichzelf dan zij. Daar staat tegenover: áls hij vrij heeft, voelt hij zich meteen een stuk relaxter.

Zij voelt zich eigenlijk altijd druk – ongeacht hoeveel vrije tijd ze heeft. Dat was al zo voordat ze kinderen kreeg en dat is er niet minder op geworden. Ze werkt gemiddeld 26 uur per week. Maar dat is het betaalde deel van haar werk. Ze neemt ook de zorg voor de kinderen en het huishouden ook grotendeels voor haar rekening. Vrije tijd voelt voor haar minder vrij dan voor hem en heeft nauwelijks invloed op dat voortdurende gejaagde gevoel.

Dat blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat deze dinsdag wordt gepubliceerd. Kan het zijn, willen de onderzoekers weten, dat vrouwen in Nederland zo massaal in deeltijd werken omdat de kwaliteit van hun vrije tijd niet goed is? Dat Nederlandse vrouwen „de meest ontspannen moeders ter wereld” zijn, zoals de Australische Mihal Greener (drie kinderen) afgelopen najaar schreef in The Washington Post, is volgens het SCP niet waar. Vrouwen voelen zich steeds vaker opgejaagd, terwijl ze opgeteld net zoveel tijd aan betaald en onbetaald werk besteden als mannen.

Vrouwen willen niet méér werken

Er is dus iets anders aan de hand, constateert het SCP, dat bijna 1.200 Nederlanders tussen 19 en 65 jaar een week lang elke tien minuten liet bijhouden wat ze aan het doen waren. Het onderzoek is gedaan in opdracht van de overheid, die wil dat vrouwen meer gaan werken. Driekwart van de Nederlandse vrouwen met een betaalde baan heeft een werkweek van minder dan 35 uur; de gemiddelde arbeidstijd is al jaren zo’n 26 uur. Wie parttime werkt, is de redenering, stroomt niet snel door naar hogere functies en verdient minder. Slechts de helft van de vrouwelijke beroepsbevolking verdient meer dan 900 euro per maand en is daarmee economisch zelfstandig.

Maar blijkbaar is dat voor de vrouwen zelf geen probleem. Ze willen niet meer werken dan ze nu doen, blijkt uit het onderzoek. Zeker niet zolang ze zich zo druk voelen – en dat geldt voor álle vrouwen, niet alleen de jonge moeders.

Dat vrouwen met jonge kinderen in deeltijd werken snappen we, zegt SCP-onderzoeker Wil Portegijs. „We vinden het in Nederland niet goed als kinderen vijf dagen per week naar de crèche moeten.” En in de praktijk betekent dat dat de moeder minder gaat werken: vaders van jonge kinderen werken met gemiddeld 38 uur zelfs iets meer dan mannen zonder jonge kinderen. Al zou een op de vijf best een paar uur minder willen werken, maar doen ze dat volgens eerder onderzoek niet omdat ze in sectoren werken waar deeltijdwerken niet is ingeburgerd, bang zijn dat minder werken ten koste gaat van hun carrière of het gezin financieel vooral van hun inkomen afhankelijk is.

Vrije tijd is meer versnipperd

Maar de vraag is waarom vrouwen zonder kinderen of met oudere kinderen net zo vaak in deeltijd werken als jonge moeders. Portegijs: „Als een deeltijdbaan slechts een periode in je leven zou zijn, zou de economische zelfstandigheid van vrouwen enorm stijgen.”

De kwaliteit van vrije tijd vormt een deel van het antwoord. Bij vrouwen is vrije tijd meer versnipperd dan bij mannen. Die tijd is ook minder echt ‘vrij’ – nog even de was opvouwen tijdens het kijken naar een film – en ze brengen een groter deel van hun vrije tijd door in het gezelschap van hun kinderen. Op je vrije dag naar de speeltuin is ongetwijfeld leuk, zegt Portegijs, maar mogelijk niet de állerleukste invulling van de vrije tijd van de moeder. Een ander belangrijk verschil is meer gevoelsmatig: vrouwen voelen zich volgens het onderzoek meer dan mannen verantwoordelijk voor het emotionele welzijn van het gezin en het huishouden. In andere woorden: als een man thuis is, voelt hij zich vrij. Een vrouw voelt zich nog steeds in functie.

Tegen de tijd dat de kinderen ouder zijn, zegt Portegijs, voelen vrouwen al zo lang tijdsdruk dat ze wellicht denken: ‘Hèhè, eindelijk tijd voor mezelf, die ga ik niet gelijk opvullen met meer uren werken.’ Daarnaast is het nog maar de vraag of het wel realistisch is om na vijftien jaar deeltijd meer te willen werken. Portegijs: „Kríjgen ze wel meer uren? En is het nog wel aantrekkelijk om een carrièrestap maken, of is de ontwikkeling allang uit de loopbaan?”

Geen kwesties waar de overheid veel grip op heeft als het de deeltijdcultuur wil aanpakken, zegt Portegijs. „Maar nu het is vastgesteld, kunnen vrouwen het er misschien makkelijker met hun partner over hebben. De was opvouwen tijdens het televisiekijken is ook werk, misschien kunnen we het nóg beter verdelen.”