We zijn al heel lang vrouwen. Maar het helpt niet (3)

‘Vrees niet de vrouw der toekomst, broeder’, zei Aletta Jacobs begin vorige eeuw. Die geruststelling is nog altijd nodig, vindt Petra Stienen.

Vrees niet de vrouw der toekomst, broeder.’ Aletta Jacobs gebruikte dit citaat van de Amerikaanse feministe Charlotte Perkins Gilman op 27 september 1919. Een historische dag voor Nederland, de dag dat het algemeen vrouwenkiesrecht werd ingevoerd. Jacobs sprak deze woorden om mannen gerust te stellen. Decennialang had zij gemerkt dat veel mannen het doodeng vonden als vrouwen buitenshuis actief wilden zijn, op school, als arts of docent, of als politica. Daarom benadrukte Jacobs dat „de politieke vrijmaking der vrouw” ook op „het leven der mannen en op hunne karaktervorming een heilzamen invloed zal uitoefenen”. In haar woorden: „De man zal van zijn troon, als ‘Heer der schepping’ moeten afdalen en zich in het vervolg tevreden moeten stellen met een plaatsje naast de vrouw, die als politiek gelijkwaardige, als vriendin, als medewerkster op elk gebied steeds aan zijne zijde zal staan.”

Aletta Jacobs had in haar eigen omgeving gezien dat steeds meer mannen bereid waren van die troon af te stappen. Haar vader Abraham Jacobs, haar echtgenoot Carel Victor Gerritsen en vele vrienden in binnen- en buitenland hadden haar voortdurend gesteund in haar strijd voor vrouwenrechten.

Bijna honderd jaar later is er in ons land uiteraard veel veranderd. Vrouwen doen actief mee in de Nederlandse samenleving. Mannen geruststellen zou niet meer nodig moeten zijn. Toch zou Aletta Jacobs ook nu met rede ‘Vrees niet de vrouw der toekomst, broeder’ kunnen zeggen tegen de mannenbolwerken binnen het bedrijfsleven, politiek, wetenschap en media. Want daar is gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen nog vaak ver te zoeken, en niet alleen in topposities. Zou dat wellicht toch samenhangen met de angst van mannen om van hun troon af te stijgen en macht te delen?

Deze oproep van Aletta Jacobs geldt ook voor al die mannen wereldwijd die hun dochter, hun zus, hun vrouw en zelfs hun moeder tegenhouden om hun eigen weg te kiezen en hun vleugels uit te slaan. Omdat zij vanwege religie, cultuur of traditie krampachtig willen vasthouden aan die troon. Maar zij komen eigentijdse Aletta Jacobsen tegen. Denk bijvoorbeeld aan de Nederlands-Pakistaanse Shirin Musa die met de organisatie Femmes voor Freedom actievoert voor vrouwen uit islamitische gemeenschappen die tegen hun wil in een huwelijk gevangen worden gehouden. Of aan de Egyptisch-Amerikaanse publicist Mona El-Tahawy die stelt dat zonder een seksuele revolutie de politieke omwentelingen in de Arabische wereld nooit kunnen slagen. Gelukkig zijn er ook overal mannen die de aanmoediging geen vrees te hebben niet nodig hebben. Denk aan Ziauddin Yousafzai, de vader van Malala, de Pakistaanse winnares van de Nobelprijs van de Vrede. Zijn voorbeeld zou miljoenen vaders moeten inspireren hun dochters naar school te laten gaan en haar talent te laten schitteren,

Want dat is voor mij de erfenis van Aletta Jacobs. Juist die samenlevingen waar vrouwen mogen zijn wie ze willen zijn – anders, actief en ambitieus – die samenlevingen zijn heilzaam voor vrouwen én mannen. En dat zou meer dan geruststellend moeten zijn.