We groeien, maar we juichen niet

De Nederlandse economie blijft groeien. Het tekort daalt. Kunnen de lasten dan verder naar beneden? „Het blijft passen en meten”

DEN HAAG - Minister Jeroen Dijselbloem van Finanacien tijdens het algemeen overleg in de Tweede Kamer over de verkoopplannen ASR Nederland N.V.. Foto Bart Maat / ANP

Over de staat van overheidsfinanciën had CPB-directeur Laura van Geest, maandag bij haar toelichting op het Centraal Economisch Plan, goed nieuws én slecht nieuws.

Ze begon met het goede. „Het begrotingstekort is gunstiger dan wij in december dachten en ook dan de prognose in het regeerakkoord.” Voor volgend jaar verwacht het CPB een tekort van 1,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp). In het regeerakkoord rekende men voor 2017 op een tekort van 1,4 procent. En dat is extra goed nieuws voor een kabinet dat in zijn laatste volledige jaar voor de verkiezingen zit.

En toen kwam de maar. Voor elke EU-lidstaat uit de eurozone gelden vier strikte begrotingsnormen. Op Prinsjesdag voldeed Nederland er aan drie van de vier, nu nog maar aan twee. Eén daarvan is het zogeheten structurele overheidstekort, ofwel het begrotingstekort gecorrigeerd voor de stand van de economie. Dat blijft komend jaar met 1,2 procent ruim onder de Brusselse doelstelling van 0,5 procent. Nu het zo goed gaat met de economie, zou het tekort eigenlijk nog lager moeten zijn.

Het structurele tekort daalt wel iets, maar in de ogen van het CPB te traag. Daarnaast, en dat is de tweede overtreding van Europees begrotingsregels, overschrijden de collectieve uitgaven van Nederland de maximale groei. Dat komt onder meer door de toenemende kosten voor de opvang van asielzoekers.

Enorme daling van gasbaten

Met minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) als baas van de eurogroep kan het kabinet de Brusselse begrotingsnormen lastig negeren. Dat zou betekenen dat Nederland volgend jaar opnieuw zou moeten bezuinigen en in elk geval strakker op de kosten zou moeten letten. Dijsselbloem wees vorige maand al op een aankomende tegenvaller aan de inkomstenkant: de enorme daling van de gasbaten, als gevolg van het terugschroeven van de gasboringen in Groningen.

Voor Van Geest is het duidelijk hoe de regering van premier Rutte de komende maanden het begrotingsoverleg voor 2017 ingaat. „Het kabinet zal zich bekreunen om de goede kant van de cijfers uit te leggen.” En wie alleen naar de positieve kant van de CPB-ramingen kijkt – het begrotingstekort dat volgend jaar 0,2 procentpunt onder de afspraak uit regeerakkoord ligt – vindt zelfs mogelijkheden voor nieuwe lastenverlichting, bovenop het pakket van 5 miljard dat het kabinet dit jaar over het land uitstrooide. In de gauwigheid uitgerekend zou er 1,2 miljard euro ruimte op de begroting klaarliggen.

Lagere koopkracht ouderen

Je kunt een VVD’er altijd wakker maken voor lagere belastingen”, zegt Kamerlid Mark Harbers. En ook linkse fracties hebben daar wel oren naar en dan vooral voor de financieel zwakkere groepen. Volgens het CPB zien uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden hun koopkracht volgend jaar met 1 procent of meer teruglopen. „Daar moet écht iets aan gebeuren”, zegt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer. Alleen wil hij dat niet uit de kleine extra ruimte halen die nu op de begroting lonkt – dat kan over drie maanden zo weer anders liggen. „Het moet uit de bestaande middelen komen.”

De VVD verwacht vanuit Brussel geen probleem als er toch wat extra wordt uitgetrokken. „Meer een kwestie van fine-tuning”, zegt Harbers met zelfvertrouwen. Het maakt immers nogal uit of het tekort 1,2 procent (2017) bedraagt of rond de 5 procent, zoals vijf jaar geleden. Bovendien doet Nederland het relatief nog altijd beter dan andere Europese landen. En de rigoureuze, maar noodzakelijke, daling van de gasinkomsten zou in Brussel als verzachtende omstandigheid kunnen gelden.

Voor D66 is het veel te vroeg om de discussie over nieuwe bezuinigingen of extra lastenverlichting te openen. „We zullen eerst moeten afwachten hoe de uitgaven zich ontwikkelen. Dat gaat de minister pas in april bij alle departementen inventariseren”, zegt Kamerlid Wouter Koolmees.

En dan nog de onzekere buitenwereld

En dan hebben we nog de onzekere buitenwereld die de Nederlandse economie pijn kan doen. Om te voorkomen dat iemand zich al in maart durft rijk te rekenen, zette het CPB maar liefst tien zorgen op een rijtje. Van een kostbare uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie tot een hardnekkig lage olieprijs. Van de haperende Chinese consumptie, tot de betwiste schokbestendigheid van Europese banken. Geen nieuwe zorgen, erkent het CPB, maar eind vorig jaar „was de stemming positiever”.

Vanuit Brussel, waar hij maandag de reguliere vergadering van de eurogroep leidde, reageerde minister Dijsselbloem zoals een minister van Financiën dat behoort te doen: zuinigjes. „Lastenverlichting zoals we dit voor dit jaar hebben kunnen doen, zie ik volgend jaar zich niet herhalen”, zei hij tegenover het ANP. Volgens hem wordt het nog lastig genoeg om de begroting voor 2017 – mogelijk zijn laatste als bewindspersoon – rond te krijgen. „Het wordt echt passen en meten.”