‘Oud-minister moet voorzichtig zijn als lobbyist’

Minister Koenders vindt dat oud-ministers die als lobbyist opereren het risico lopen „onzuiver” te handelen. Het CDA houdt zich op de vlakte.

Lobbyende oud-ministers moeten voorzichtig zijn met activiteiten die te maken hebben met hun oude ministeries. Dat zei minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (PvdA) zaterdag in het radioprogramma Kamerbreed. Volgens Koenders dreigen dergelijke activiteiten anders snel ‘onzuiver’ te worden.

Koenders reageert daarmee op berichtgeving in NRC over de lobbyactiviteiten van voormalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot (CDA). Zo probeerde Bot namens scheepsbouwer Damen in 2014 een verklaring van geen bezwaar te krijgen van minister Ploumen (Buitenlandse Handel, PvdA) voor de uitvoer van marineschepen.

Ploumen heeft bij scheepsbouwer Damen Shipyards geprotesteerd tegen de werkwijze van Bot. Hij bewerkte, als lobbyist voor Deutsche Bank, vanaf 2008 ook de Europese Commissie om vast te houden aan de eis dat ABN Amro, na door de staat te zijn gered, zijn onderdeel Hollandsche Bank-Unie (HBU) moest afstoten.

Hoogleraar politicologie aan de Erasmus Universiteit Rinus van Schendelen voorspelt het einde van Bot én het bureau waar hij aan verbonden is, als lobbyist bij ministeries. Van Schendelen geniet bekendheid als ‘de nationale lobbyprofessor’ en lobbyt zelf ook. De 78-jarige Bot is voor hem de man van de achterkamertjes en van de internationale kwesties. „Hij moet het hebben van ‘via via’, het ouderwetse lobbyen. Dat betekent onder de pet houden, samen smoezen, niet transparant.”

Van Schendelen vergelijkt Bot met Ben Korsten, de KVP-spindoctor van de jaren zeventig, die ook wel de Raspoetin van de Lage Landen werd genoemd. „Maar de meeste departementen zullen de deuren voor Bot nu dichthouden. Ook voor het bedrijf waar hij aan verbonden was. Beide zijn nu in opspraak en daar gaan opdrachtgevers niet meer mee in zee.”

Partijvoorzitter Ruth Peetoom van het CDA houdt zich op de vlakte over haar lobbyende partijgenoot. „Als partijvoorzitter ga ik over politici die in functie zijn. We spreken elkaar binnen het CDA aan als het nodig is op ethisch gedrag. Dat is tot op de dag van vandaag niet nodig geweest als het om Ben Bot gaat”, aldus Peetoom.

Vorige week nam de Tweede Kamer een motie aan die was ingediend door PvdA en SP. Ingediende wetten moeten in het vervolg voorzien zijn van een ‘lobbyparagraaf’, „zodat zichtbaar is wat de invloed van lobbyisten is geweest bij de wording van wetsvoorstellen”, aldus het Kamerlid Astrid Oosenbrug (PvdA). „Het gaat om transparantie. Dat is precies wat ontbrak bij Ben Bot. Je moet zelfs de schijn van belangenverstrengeling voorkomen.”

Volgens Kamerlid Ronald van Raak (SP) zijn dit soort „kwalijke” lobbypraktijken nauwelijks aan te pakken. „We hebben als Tweede Kamer wel een lobbyregister, maar dan noemt zo iemand zich gewoon adviseur. Verscherpte regelgeving heeft ook geen zin, want zonder cultuuromslag wordt die toch omzeild.”