Librisprijs: Een shortlist met een grote verrassing, en een debutant

Foto ANP

Connie Palmen met Jij zegt het en P.F. Thomése (De onderwaterzwemmer) zijn de bekendste namen op de shortlist van de Libris Literatuurprijs, die maandagmiddag in het Rijksmuseum bekend is gemaakt. Ook Alex Boogers (Alleen met de goden), Joke van Leeuwen (De onervarenen), Inge Schilperoord (Muidhond) en Thomas Verbogt (Als de winter voorbij is) zijn genomineerd voor de prijs van 50 duizend euro, die op 9 mei wordt uitgereikt.

Juryvoorzitter (en oud-staatssecretaris) Dick Benschop verklaarde bij de bekendmaking dat de jury ‘verdrietig’ was om de boeken die waren afgevallen. De jury bestaat dit jaar behalve Benschop uit Onno Blom, Sebastiaan Kort, Hanca Leppink en Margot Vanderstraeten. Van de longlist haalden onder meer Dertig dagen van Annelies Verbeke, De ochtendgave van A.F.Th van der Heijden en Een honger van Jamal Ouariachi de laatste zes niet.

Omver blazen

De jury, zo staat te lezen in haar rapport, ‘heeft zich, zo onbevangen en onbevooroordeeld mogelijk lezend, willen laten verrassen. Daarin schuilt een grote aantrekkelijkheid van literatuur: dat je nu juist als lezer niet krijgt wat je verwacht. Dat een schrijver zijn stijl inzet om je omver te blazen. Dat je wordt meegevoerd in andermans hoofd of een onbekende wereld en wordt geraakt, getroffen, overtuigd en overrompeld. Dat er na lezing wezenlijks iets in je is veranderd.’ Het heeft een shortlist opgeleverd waarop de meeste boeken direct aan het gevoel van de lezer appelleren.

Dat dat gevoel niet zoetsappig hoeft te zijn blijkt uit de grootste verrassing van de zes: de uitverkiezing van Alex Boogers (1970), die nooit eerder werd genomineerd voor een AKO- of Librisprijs. Alleen met de goden, zijn achtste boek, is een kickboksroman, volgens de jury ‘een pakkend en urgent verhaal van rauwheid versus gevoeligheid […] dat in een trefzekere taal is geschreven en, mede door de inktzwarte humor, zindert van de levensdrift, geen naargeestig boek [is]’. Alleen met de goden, Boogers achtste roman, werd vorige week bekroond met de Boekhandelsprijs.

Debutant

Inge Schilperoord is de enige debutant op de shortlist. Haar Muidhond, ook al genomineerd voor de AKO-literatuurprijs, wordt geprezen als ‘moedig’ en ‘diep humaan’: ‘Zoals Albert Camus ons met De vreemdeling leerde begrijpen hoe een moordenaar kan denken, zo heeft Schilperoord ons geleerd wat het zou kunnen betekenen om een pedoseksueel te zijn.’ Thomas Verbogt wordt geprezen om zijn vermogen om weemoedigheid op te roepen. Zijn Als de zomer voorbij is, is een ‘korte, elegante roman haarscherp en betoverend weet te verwoorden wat een mensenleven vorm geeft’. Joke van Leeuwen, in 2013 nog winnaar van de AKO-prijs, schreef met De onervarenen, het verhaal over Nederlandse boeren die in de negentiende eeuw hun geluk overzee zochten, ‘een wijze en eigenwijze roman, en een pleidooi tegen de mens die zichzelf en anderen overschreeuwt of klein houdt door angst in te boezemen’.

P.F. Thoméses De onderwaterzwemmer, eerder genomineerd voor de AKO-prijs is volgens de jury een louterende roman die het de lezer niet gemakkelijk maakt onder het motto ‘zoek en gij zult niet vinden’. Connie Palmens Jij zegt het, waarin ze Ted Hughes laat vertellen over zijn leven met Sylvia Plath, wordt door de jury nadrukkelijk geprezen. Het is ‘niet alleen het tragische en ontroerende verhaal van een beroemde liefdesdood. Het is ook een roman waarin op het genre van de biografie, het beschrijven van andermans leven – de schoonheid en de vuige kanten – messcherp wordt gereflecteerd’. De zes genomineerde boeken werden ook in NRC gerecenseerd. Boogers en Thomése kregen drie waarderingsballen, de anderen vier.